Akeli sinpu
Akeli sinpu (艾格理神父)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Akeli (Toic: Hans Egli, 1929 miheca 4 folad 19 romi’ad - 2013 miheca 12 folad 13 romi’ad), Paylen talapotalay patenak sinpu, mikingkiw to Paiwan a sowal, Kakacawan ponka.
Kasofocan (生平)
Akeli sinpu i 1929 miheca 4 folad 19 romi’ad masofoc i Lucerne Bürgenstock no Switzerland, i 1949 miheca mikapot to Paylenkay, 1955 miheca mapatireng to kala sinpu, 1956 miheca maocor tayra i Dipong patenak, 1963 miheca tayni Taywan minanam to kowaping a sowal, maocor itira i Posong Fongli kiwkay[1].
I pikowan ho no Dipong to Taywan o Taywan Tinsokiw to tayal, sahato o Taminhuy (Dominican) ko citodongay, mapatireng ko Conghuarenmin kapolongan kitakit i, oya itiraay i Congko a roma kitakit a Tinsokiw matayalay, ala taynini i Taywan, pasaetip no Taywan, oya nai Hilongciang a Paylen romaay kitakit patenakay malinah tayni i Taywan itiya, saka itiraay i Posong a kowan ko tayalan[2].
Tangasa i 1969 miheca, ci Akeli sinpu itira i Posong makarkar matama ko 1355 a fokeloh, ’atomo, ’okak a telangay lalosidan. Masilsil mateli i kaitiraan no pakah no Tinsokiw, hasapikingkiw, pinengnengan no mitiliday a kapah. Kanga’ayan kinaira, mitiko haca cingra tayra i Switzerland minanam to tamdawan a pikingkiw hakasi, maala ningra patiko tayni i Taywan, nika awaay ko kamaro’an a kiwkay.
I’ayaw pikowan ho no Dipong a mikingkiway hakasi masafaloco’ nangra ko nalacolan i Pasientong, 1968 miheca tangasa 1969 mihecaan, no Taywan daykako ci Song Wenxun hakasi citodong mikingkiw, matama ko malangtoay tanengnengan, mikingkiw to to’ek itiyaay i 1 ’ofad 5 cicing ko miheca, roma itira toya roma a dihif maala ko sepatay a tannengnengan, to’ek no mihecaan ira ko 5 cicingan.
Orasaka, itira nalacolan no Pasientong mapatodong to 5 cicing tangasa 1 ’ofad 5 cicing ko mihecaan itini to matelangay to’ek i Taywan. Itiyaay a mikingkiway miala to rengas a dateng, sapi’adop to, sapifoting saka’oriop, mimingay niyaro’ ano eca mirarakatay ko aro’ saan.
Ikor to, itiniay i Congyang kingkiwyin ci Zang Zhenhua hakasi mikerid to mikingkiway, itiya mihapinang, oya itiraay i Pasientong a nalacolan tangasa anini ira to ko 3 ’ofad no mihacaan saan, pahapinang to i matelangay fokelah a to’ek a tamdaw i Taywan ira to o lamal saka ’orip.
Kinapinapina a pikingkiw, kasadak no Pasientong a lalosidan dengan oya fokeloh, ’okak saka dademak, ’a’adopen ’okak, ’atang. Kaoratan no mikingkiway to caay pakatama to katato’edi’edip no ponka ato horac, orasaka onini masalalinikay a “Pasientong a tamdaw” o naicowaay a tayni? Tangasa anini caay ho piketon ko mikingkiway.
Itiya ni Song Wenxun hakasi a nipasadakan nikingkiwan, no Pasientong katelangay fokeloh to’ek a tamdaw, o nai kaso’edaan a to’ek nai Talo (Congko) mafolaway tayni; ikor itira i Penho manengnengen koya kalafanohay eco a horac, o nian sa ko katatongod pakayraan a pikingkiw.
Nika, i 1964 mihecaan tayniay i Posong patenakay nano Switzerland ci Akeli sinpu, o nano mikingkiway to tamdawan hakasi cingra, tadamaan ko pikihatiya to pikingkiw, itiya i 1971 miheca pasadak to “Pasientong tamdawan” caayay ko nai Talo (Congko)ay, o kakiharan no kasatimol (Tongnanya) saan.
I 1971 miheca, ci Akeli sinpu pasadak kakiharan to Pasientong nalacolan ato notimolan a kalokanatal finacadan sanay, ni Song Wenxun hakasi a nikingkiwan o nai Congkoay a ponka sanay caay ka lalecad, nanoya marketer ko KMT sifo, marofo aca. ’ayaw miheca 8 folad 30 romi’ad a pasinponan, saki Pasientong a Kakacawan ponka, ni Song Wenxun hakasi o nai Huapiay ko tatapangan a tayni i Taywan sanay. I’ayaw itiraay i Cenkongcen Kiyaling masadakay o nai kasatimolay (Tongnanya) ato Tapinyang ponka a fokeloh a tipid, makari’ang aca.
Ikor o pipadang to no kakeridan no Posong ci Huang Cinfong ci Akeli sinpuan, saka manga’ay padoedo maro’ itini Taywan, nika oya nikingkiwan ningra a lalosidan maalaay, ikor no 1992 mihecaan patiko ningra tayni Taywan nai Switzerland o caay to kasomowal to pikingkiwan.
2005 miheca 11 folad 10 romi’ad, nitilidan ni Akeli (Hans Egli), “Pirarakat i Fotod”, Paiwan finacadan a citing[8].
I 2013 miheca 12 folad 13 romi’ad, mapatay i Zurich ci Akeli[1][3].
Pinengnengan (參考)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]1.通功代禱 (PDF). 《天主教周報》. 2013-12-29 [2020-12-23]. （原始內容存檔 (PDF)於2021-04-23） （中文（臺灣））.
2.王蜀桂. 台灣南島語系的最後知音--外籍神父. 《聯合報》. 1995-09-30~10-02 （中文（臺灣））.
3.盧太城. 台編排灣族字典 艾格理神父病逝. 《中央日報》. 2013-12-23 （中文（臺灣））.
4.掘出大石盤 埋沒三千年 考古學家珍如拱璧 怕出問題就出問題. 《聯合報》. 1967-10-24 （中文（臺灣））.
5.艾格理繳出古物 將予五萬元補償. 《聯合報》. 1969-03-16 （中文（臺灣））.
6.神父愛考古 這是誰家土 艾格理掘出些古物 黃鏡峰請還我政府. 《聯合報》. 1969-02-01 （中文（臺灣））.
7.盧太城. 神秘踏浪人 八仙洞祖先來自何方. 《中央日報》. 2016-08-27 （中文（臺灣））.
8.林崑成. 見證台東變遷 老神父獻史料. 《中國時報》. 2005-11-11 （中文（臺灣））.