跳至內容

Tomas Pakeli

nani… a masadak Wikipedia

Tomas Pakeli (湯瑪斯•巴克禮)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Tomas Pakeli (Inkiris: Thomas Barclay, Payrang: Pa-khek-lé, 1849 miheca 11 folad 21 romi’ad – 1935 miheca 10 folad 5 romi’ad), masofoc i Glasgow no Scotland i Inkiris, o Tingtosi, tadamanay i sowal no Ciwlokiwkay. Ci Pakeli i 1875 miheca 6 folad 5 romi’ad (25 ko mihecaan), tangasa i Takao no Taywan, o aitira i Taynan mipatenak to Ratoh, mipatireng to Taynan sinkakoyin, I 1895 mitaka, misaway to no Dipong nipikowan to Taywan. Itira cingra i 1935 miheca 10 folad 5 romi’ad mipatay i Taynan, polong ni’oripan itini i Taywan ira ko 60 no mihecaan.  

Kaemangan ’orip. (早年)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1849 miheca 11 folad 21 romi’ad, masofoc i Glasgow no Scotlan ci Pakeli, o sasafaay no laloma’an lalimaay malikaka cingra, ira ko cecay safa to fafahiyan. O tato’asan ni Pakeli o nai France, i 1685 miheca nawhani o fa’elohay mitooray ko kaci ngangan malinah tayni pasawali Fife no Scotlan a sa’etal, o misanga’ay to tamina ko tayal ma’orip. Ikor no 100 miheca i, o akong ni Pakeli ci Tomas Pakeli (Thomas Barclay) malinah tayra pasaetip i Glasgow a minato, o misakocoay ko tayal, talacowa masapakoyoc ko nika’orip, nika fa’edet k faloco’ mikingkiw to no kawasan, ona mipadangay to sapipatireng to Kalfin kakoyin [1]. Nai Akongan miteka, laloma’an ni Pakeli o mafiyolay no 17 sician Toic a misarocoday, mali’acaay to kiladom ko mama, mikihatiya i San Yohani kiwkay no Glasgow, orasaka, nai kaemangan ho ira to ko maledef i no Kristokiw ko kato’as ni Pakeli.

I 1864 miheca, 15 ha ko mihecaan nawhani o cifana’ay halinanamay ci Pakeli, saka micomod mitilid i Glasgow daykako. Tadamaan to saki ’osian mikingkiw, saki kikayan a fana’ ira ko pipaoni to makadofahay[2]

I 1865 miheca, saki 16 mihecaan ’orip ningra i, mitelek cingra to pipacakat to tireng i Kawas, patoaya ko niyah i Kawas, mida’oc matayal saki Kawas. ikor, maraod ko kasofocan ningra i, miliyaw to laloma’an no telek mitilid to ngangan. Tangasa saka tolo pitilid i Daykako, ci Pakeli malawidang ci John Campbell Gibson aci Dugald Mackichan, sacisowal sa “Tatoloay no Glasgow” (Glasgow Three), o satadamaanay tamdaw itiya.   

I pihayda ni William Thomson, ci Pakeli aci John Campbell Gibson misanga’ay to sakidingki (dielectrics) tadamaanay dingkian sapilalat, o pahecian no nikingkiwan nangra mapacomod i William Thomson kingkiw a tilidan, saka micomod i hongtian kakokay cingra, mapacomod ko ngangan i Encyclopedia Britannica a tilid.

I 1869 miheca, ci Pakeli, Dugald Mackichan aci John Campbell Gibson micomod i Pakoniraay kiwkay singkakoyin (Free Church College) no Scotland, aniniay kaetipay no Glasgow daykako. I 1872 miheca, tona mamisawad i singkakoyin, mitahidang ko ’a’isidan to ’alomanay mitiliday patengil to malasingkiwsiay i Xiamen no Congko ci Tokate (Carstairs Douglas) to pipapolo, o kaka ni okate (Carstairs Douglas) konini a ’a’isaidan, mirina’ ci Tokate to “Xiamen-Inkiris a pidafo’an tilid” mitilidan. Nanoya mananam ci Pakel ici Tokatean itiya.

I 1873 miheca, tayra i Laypisi daykako (Leipzig University) no Toic ci Pakeli miceroh ko pitilid. O kalowadan to sapisinting i Congko itiya, oya Santu no Congko ato Formosa (Taywan) cango’ot ko tamdaw itiya, kakaya’ ko cepi’ ako sa ko paretatenga ni Pakeli, manga’ay romakat to lalan no lotok no Formosa (Taywan) saan. oya “Tatoloay no Glasgow” (Glasgow Three) a tatosaay tamdaw: ci Dugald Mackichan tayra i Mumbai no India mala ’a’isidan no Wilson College; ci John Campbell Gibson tayra i Santu no Congko malatingtosi patenak to Ratoh, ikor o safa to fafahiyan ni Pakeli mikadafo i cingraan.

Itini Taywan ko pipatenak (在台灣宣教)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

O pikowan no Mancin i Takao (1875 miheca 6 folad 5 romi’ad-1876 paikoran)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Ci Pakeli i 1874 miheca 9 folad 19 romi’ad, nai Liverpool no Inkiris lomowad, maala ko 3 folad, i 1874 miheca 12 folad 18 romi’ad tangasa i Xiamen, itira miteka minanam to sowal no Xiamen. O tamdaw no Taywan ira ko 250 ’ofad itiya, 90 % saheto nai 17 sician malinahay nai Cuanzang no Fucian ato Caozou no Kuangtong i Congko Holo tamdaw a teloc, roma o nai Fucian ato Kuangtong a Hakka tamdaw, orasaka o sowal no Formosa palecalecadan sowal no Xiamen ato Fucian a Hokkien a sowal. Oya Ciwlokiwkay no Inkiris irato ko niocoran a Singkiwsi tayni Taywan ci James Ma (1865), Li Xiu (1867), Gan Weilin (1871), Matthew De (1871) itiya.

I 1875 miheca 6 folad 5 romi’ad, itrira i Takao micomod, pacena’ sa i Kiaw a maro’, pasi ci Li Siu (Hugh Ritchie) a minanam to sapitatenak, mala o saka 5 no Inkiris (England) Ciwlo kiwkay Sinkiwsi i Taywan (saka 3 foksi). Hadidi saan ci Tomas Pakeli to cango’otay sowal mitamorong to 12 etal a kiwkay. Oyanan i, o kitini no Inkiris Ciwlo kiwkay to pipatenak to Ratoh i o saka 10 to mihecaan, o kalafades ni Ma Yakop (James Laidlaw Maxwell) malalikisi to, o tayal to pipatenat micomod to i misaPayrangay a Tangafolan niyaro’ a sa’etal, masafelengay to ko niyaro’ a mipaso’elin. Toya mihecaan 12 folad 21 romi’ad, ka’amisay no Taywan a tingtosi malasaot itini i Taynan fosya, matahidang ci Tomas Pakeli misano Payrang pakimad itiya.

O tatahini ho ni Tomas Pakeli madenga to lalisan a lifong, malemed aca manga’ay i pi’adah ni Wan ising i Kihao (mahaenay ci Li Siu madenga i lalisan a mapatay).

O sapipalamitaw to nipatenakan macowat ko kiwkay i, oarasaka misakimokimor mipasifana to itiniay niyaro’ a tingtosi. Ci Ma Yakop (James Laidlaw Maxwell) ising i 1869 miheca 7 folad itira i Elawko (aniniay Wiynike) patireng to paisingan “pinanaman no mitooray”, mapadama ni Wu Sangkiang, mapacakat ko “ranikayay mala tingtosi pinanaman” (Communicants' Class). I 1875 miheca, mapatireng ko Sinlaw ci Kan Wilien (William Campbell) ko micadaay, mafalic “Pinanaman no Sinkiwsi (Students' Class), nai Xiamen mitomadaway singsi ci Lu Liang nano Amilika Kuiceng kiwkay (reformed church), ira ko 7 tamdaw to nano nipasifana’an i kamaro’an ni Kan Wilien (William Campbell) i laeno.

Mancin to’ek a Taynan (1876 miheca tangasa 1895 miheca 10 folad 20 romi’ad)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1876 miheca, tayra to i Taynan ci Tomas Pakeli (Thomas Barclay), ikor no 1 miheca (1877 miheca), ci Tomas Pakeli miteka palisaot toya tosaay a “Pinanaman no Sinkiwsi” pakakomod, mafalic ko ngangan “Daykako” (Toa-oh) “Capital College”, ci Tomas Pakeli ko ’a’isidan, o singsi ira ci Li Siu (Hugh Ritchie, 1840-1879) foksi, ci Si Tapi aci Kan Weilin 3 tamdaw, cecay rawang ko pinanaman (Elawko telangay pilihayan), cecay ko pilafinan, minanamay 13 tamdaw (nai Kihaw 6 tamdaw, itira i loma’ ni Kan Weilin a maro’ ko 7 tamdaw), o nianan ko pisatapangan ko kaira no pipatireng to Taynan sinkakoyin.

Itiya a “Daykako” sakowan i, o patodong pipasifana’ no Sinkiwsi to lipalipay. Ira ko nai Xiamen a singsi pasifana’ay to no Kowaping: Tadamaanay pasifana’ay tono Kowaping ci Wang Sicie, Lu Liang (Inkang, nano Siamen Kulangyu kanatal tamdaw, 1852 miheca mapaino’ no Amilika Kuiceng kiwkay (reformed church) pasifana’ to Kowaping midipotay to kamaro’an, saan mitomadaway to saka’orip no mitiliday a todong[3]. O nananamen halo patosokan kiwiko ato nanamen to saki’adingoan, saheto nai Congko mi’aca, roma nai Inkirisay.   

Ci Li Siu (Hugh Ritchie) pasifana’ to katelangay fangcalay cudad ato nosera kakarayan sakihekal, roma pakaynien ningra i foingkyo papinengneng to seraraw, kilaraw, folad a kaliyon; ci Kan Weilin mikadkaday to fa’elohay katastelekan cudad to kahacecay no laloma’ ato midemakan ni Yis a kakafahekaan demak ato ’icel; ni Si Tapi o satapangan 12 lalengawan, kasasico’a’ang, seraan, wuli (Physics); ni Tomas Pakeli pasifana’ to Kasadakan, Loma, Pawlo rayray, pisa’osi, Likisi, sa’elinay ni’oripan, kasa nirakatan no fo’is demakan, ira ko pinatilid, nikingkiwan…[4].

O mitiliday saheto o nai inakaay pakoyocay kapah, orasaka, pakilacen no pitilidan i kahacecay to foladan 3 limood payso[5], nika oya itiyaay ho a tintosi foladan 6 limood ko lifon to cecay folad. To lipalipay masakapot ko mitiliday itira papotalay mitinto, tinako: I 1887 miheca i Contien fosia pisekingan, tayra ko mitiliday pisekingan palilam to tilid no ratoh, Kristokiw a tilidan, papotalay pisinting.  

I 1877 miheca 1 folad 10 romi’ad, sarakatay rekad no Inkiris Ciwlo kiwkay “Taynan kiwsikay” (Tainan Mission Council) i Fosia midemak, ci Kan Wilien (William Campbell) foksi ko tahidangay, ci Tomas Pakeli foksi ko mitiliday. Toya miheca 4 folad, maocor ci Tomas Pakeli foksi tayra i Shanghai, mikihatiya 5 folad to sarakatay no Singkiwsi tomadaw a demak.

I 19 sician, maeminay mafokilay to tilid ko syakay no Taywan, awaay ko mafana’ay to tilid no kowaping. Makalim ci Tomas Pakeli foksi to polong finawlan no o mitooray to Kawas, o sapipalamitaw to Ratoh i Taywan, saka misafaloco’ cingra palowad to Paihuaci (Loma tilid). O sapicikeroh to Paihuaci onto, misafaloco’ mikilim ci Tomas Pakeli foksi to pirina’an to Paihuaci (Loma tilid) citodongay, sakanga’ay a mipasifana’ to tilid no Paihuaci.

I 1880 miheca, ci Ma Yakop singkiwsi nai Inkiris paini i Taywan to sa’ayaway sapirina’ to Loma tilidan. I 1881 miheca 9 folad 2 romi’ad, sarakat ni Tomas Pakeli foksi pahanhan minokay tayra i Inkiris, i 10 folad 17 romi’ad nai Tanshui mikalic to tamina miliyas to Taywan, i 11 folad 30 romi’ad tangasa i London, itira i niyaro’ minanam to sapirina’ kicik. I 1884 miheca 1 folad 6 romi’ad, malepon ko hanhan i patikol tayni Taywan.

I 1884 miheca 5 folad 24 romi’ad, micaliw to rawang no Sinlaw isingan to pirina’an, misatapang to mirina ko tayal, onini o pipatireng toya Taywan kiwkay kongpawse. O pipangangan ni Tomas Pakeli foksi to patilidan i “Cipawcen”, sowal “Sinlaw tilidan” sanay. O sarakatay i Taywan pirina’an.

I 1884 miheca 7 folad, pasayra to i yincumin a kiwkay ko pisolap ni Tomas Pakeli foksi, madenga to lifong, o sapinga’ayaw to tatirengan, mikalic to tamina tayra i Santuo. Toya mihecaan matalikeda kalaloodan no Mancin ato France, milood ko sofitay no France to Taywan, oya itiraay i Taywan a singkiwsi milaliw tayra i Siamen (Xiamen), mikalic to tamina ci Tomas Pakeli foksi minokay tayni Taywan.

I 1885 miheca 7 folad (Kongsi 11 miheca 6 folad), mikerid ci Tomas Pakeli foksi to Taywan fosia kiwkay sinpon (Taiwanfoo Church News) saka 1 haw (aniniay Taywan kiwkay kongposia) i Taynan Juzhentang (sinlaw) pasadak. Sarakatay 4 felih, saka 3 matongal 8 felih to.

I 1885 miheca 7 folad 19 romi’ad, ci demak to “Elon demak”. Nawhani Elon (salaloma’an no Pintong) o mitooray a Ngayngay salikaka mamipatireng to kiwkay i lalangen no finawlan no niyaro’ o lali’elan no kangic ko kaitiraan, patireng itira to loma’ o saka peleng no niyaro’ saan, saka maocor a tayra ci Tomas Pakeli foksi a misalof. I 7 folad 19 romi’ad ’ayaw no lahok pilihayan, kasa’opoan ira ko rafasay 10 a kapah miliyok to kiwkay misamsam to salikaka, patopida’en to ta’I ci Tomas Pakeli foksi itiya, samsay ko sowal ningra i mari’angay sowal sa: “Idangaw, haenen namo ko demak o kalimelaan, ano itiraen namo i omah ko pitaktak i ko ikaka tonini ko kafangcal noni.” [6]

I 1885 miheca 9 folad 21 romi’ad, mapatireng ko Canglong congsi pitilidan, micomoday ira ko 10 mitiliday, ta malinah tayra i Sinlo fa’elohay pitilidan.

Pataloma’an (結婚)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1891 miheca 4 folad, saki natosa ni Tomas Pakeli foksi na minokay patikol matayal. I 1892 miheca 11 folad 18 romi’ad mararamod to kangkoho to nai Scotland a kaying ci Elisabeth A. Turner (1858/6/23 - 1909/7/11).

I 1893 miheca 2 folad 15 romi’ad, ca Tomas Pakeli foksi mararamod patikol tayni Taywan. Oya ci Elisabeth pakayni i tekedan a fana’ to isingan, palekapot to isingan ato pipatenak, padama to ’ayaway finawlan no Taywan.

Ka Dipongan to’ek i Taynan (日治時期在臺南)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1895 miheca 4 folad 17 romi’ad matatelek to “Maguan tiaoyue”, pakelacen no Mancin ko Taywan to Dipong, ci Tang Jingsong aci Liu Yongfu patireng to Taywan nikapolongan kitakit, palalacal to tadamaanay no Taywan, nanay mico’ay to pikowan no Dipong saka, malengat ko Yiwei lalood. I 6 folad 4 romi’ad piliyawan no cidal, Taywan nikapolongan kitakit congtong ci Tang Jingsong mipalafafahiyan milaliw tio Taypi, ci Liu Yongfu ko midotocay to Taywan nikapolongan kitakit congtong.

Oci lalooday to aniniay ko Dipong, malowid ko kasaniyaro’ay miliyangay sofitay a talatimol. Paikoran no Yiwei lalood, o tadamaanay sofitay no Dipong nai Taypi milefek pasitimol, miceroh to sofitay, nai Ciayi Potay, Pintong (Akao) Fangliao talahekal, micora’ to Taywan nikapolongan kitakit saikoray kaitiraan no sofitay i Taynan.

I 1895 miheca 7 folad, malahakelong ca Tomas Pakeli foksi mararamod, tayra i Xiamen. 8 folad 4 romi’ad, tayra i Dipong mihanhan to tireng. 10 folad 12 romi’ad, ci Tomas Pakeli foksi nai Xiamen patiko tayni i Taynanfo, malineknek ko Taynanfo itiya, mapa’ekel no nikeridan ni Liu Yongfu a sofitay. Masapinang no finawlan ko picomod no Dipong tamdaw i mitooray itiya, malosakafirangan no finawlan, adihay ko pirepet to mitooray a demak, 10 folad 14 romi’ad toya lafii, cidemak ko “Madou a demak” itini i likisi no Taywan kiwkay, ci mapatayay ko tamdaw no mitooray to 15 tamdaw, mapakalolay ko 4 tamdaw, polong han 19 tamdaw[7], o kalingsesan a demak.  

Tona Dipong a sofitay “No timolan kakeridan sofitay” mamilood kotasaay sakapot sofitay to Taynanfo itiya, ci Liu Yongfu misawad midipot to Taynanfo milaliw tayra i Xiamen, mingitangit to ko tadamaanay tamdaw no Taynan ci Tomas Pakeli foksi aci Song Congcian foksian (Duncan Ferguson,1860 - 1923) pasi ci Nogi Maresuke kakeridan to sakalali’ay.

Oya tatosaay foksi i 10 folad 20 romi’ad i pipatihi midama no 19 tamdaw, mikerid to semo’otay tadamaanay tamdaw matatelek to sapatoror a masasowal. Ca Tomas Pakeli foksi malahakolong pasi kahiceraan sofitay no Dipong, o pihawikid aca to sapitangic saka, o rakat sanay a tayra.

O sakaecaaw ka lood, cingra ato mihakelongay pasidadaya a tayra, mitatoy to fayfay no Inkiris, romadiw to radiw no sapahemak, romakat to pinaay a kongli a lalan, tangasa pipaciro’ to kowang no Dipong a sofitay paterep, misolap. I 10 folad 21 romi’ad to dafak, ca Tomas Pakeli foksi malahakelong tangasa kaitiraan no sofitay no Dipong i Ecensing ’alo (ka’ayaw no aniniay Cianan daykako a Esing niyaro’), masasi’araw to kakeridan sofitay no Dipong ci Yamaguchi Motoomian[8]. Ikor maala haca ca Tomas Pakeli foksi tayra i Tayi (Honi no Takao) a Su laloma’an, misa’ayaw to kakeridan sofitay no Dipong ci Nogi Maresukean[8][9].  

Kafana’en ni Nogi Maresuke ko katayni no ’alomanay tamdaw i, mihayda ko sofitay no Dipong ta caayay ka doka’ maremes ko nga’ayay micomod to niyaro’. Nanoya ci Tomas Pakeli foksi ato mikapotay a tamdaw no Taywan malakakeridan, mikerid to 1000 tamdaw sofitay ato romakatay sofitay malatisil ko picomod to niyaro’ saka, awaay ko madoka’ay no finawlan tamdaw.

Ci Tomas Pakeli foksi mikerid to sofitay no Dipong micomod nai Siaonanmen no Taynan fosya, saka caay ka cimadoka’ay a manga’ay, o nianan mapadipot ko 5 ’ofad no finawlan no Taynan fosya. I 1897 miheca, ci Tomas Pakeli foksi aci Song Congcian foksian mikerid to sofitay no Dipong a mapakaolah, mapakompay no Meici hongti no Dipong, mapatodong no finawlan no Taynan to maeningay kiradom cangraan, o todong piahowidan[10][11][12].  

I 1898 miheca, minokay tayra i Inkiris ca Tomas Pakeli foksi maramod, papelo to nano demak i Taywan, mikilim to sapipatireng to Taynan sinkakoyin a Inkiris payso.

I 1901 miheca, 1 folad 12 romi’ad, paherek ko hanhan na Tomas Pakeli foksi patikol tayni Taywan. I 5 folad 15 romi’ad, oya Taynan kiwsikay ala 700 payso sapi’aca to sera, malo pipatirengan to kaitiraan no Sinkakoyin. I 1902 miheca 4 folad 9 romi’ad, Taynan sinkakoyin miteka sapipatireng to fa’elohay masadak micomod kamaro’an no pitilidan a tayal. I 1903 miheca 2 folad 17 romi’ad, paherek malepon ko tayal.

I 1909 miheca 7 folad 17 romi’ad, tayra i Santou ca Tomas Pakeli foksi mararamod mipahanhan. I 1908 miheca 2 folad 1 romi’ad, miliyas to Taynan ca Tomas Pakeli foksi mararamod, nai Kilong lomowad minokay tayra i Inkiris.

I 1909 miheca 7 folad 11 romi’ad, mapatay i Shanghai ci Elisabeth A. Turner, 51 ko mihecaan ningra i hekal, matadem i roma kitakit tamdaw patademan i Shanghai.

I 1913 miheca 4 folad 11 romi’ad, tayra ci Tomas Pakeli foksi i Xiamen mifalic to fa’elohay fangcalay cudad, o sinkakoyin ci Lian Delie foksi (A.B. Nielson), Song Congcian foksi aci Mei Kanwu foksi (C.N.Moody), Liu Congcian foksi (Duncan MacLeod) madadoedo to tayal no ’a’isidan.

I 1919 miheca 6 folad, tona pifalic ni Tomas Pakeli foksi to paihuazi fa’elohay fangcalay cudad, mapakaolah to tamohong no Glasgow daykako kawasan hakasi. I 1918 miheca mapatodong no Inkiris Siesyo yofayof a mida’ocay kaolahan kakeridan, i 1921 miheca mapatireng to sarakatay sokay kakeridan no Inkiris Ciwlokay a kamaro’an. I 1923 miheca, malaheci ni Tomas Pakeli foksi ko nano nitilidan ni Tu Ciate a “Inkiris Han a pidafo’an to sowal no Xiamen” a pipatongal tayal, nai Shanghai kalali’acaan mirina’ pasadak.  

O pipatenak ni Tomas Pakeli foksi i Taywan maraod ko 60 mihecaan, misarocod micikeroh to paihuazi kiwiko i, sata’akay nilahecian o pipatireng to Taynan sinkakoyin. Mala sarakatay ’a’isidan no Taynan sinkakoyin cingra, pasadadahal to pitilidan, saan pacomod to aniniay tatelakan. Masawowalen i, o pasifana’ ni Tomas Pakeli foksi to kawasan, piti’eran a fana’an no mitiliday, pafeli haca cingra to fana’ to saki kakka a fana’, tinako fa’elohay koyomi ato telangay koyomi a kasasiroma, minengneng to serayan, mitanam to no kakak a fana’an. O nian ko pipadefong to “kawasan” ato “kakakan” a angilan harateng. Pacarcaray ho mala ’a’isidan no Ciwlo kiwkay congsie (Changlong kaocong) a ’a’isidan.

I 1934 miheca, 84 ko mihecaan ningra, citodong mala kakeridan (kiciw no kiwkay) no Taipingjing kiwkay. Tangasa 1935 miheca 10 folad 5 romi’ad, ciremes ko fongoh ningra mapatay i Sinlo isingan, ira ko 85 mihecaan no ’orip.

Patireng to pitilidan (興辦教育)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Taynan sinkakoyin

Changlong congsie

Ciaohui kongpao se

Laloma’an (家庭)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1892 miheca 11 folad 18 romi’ad, saki natosa ni Tomas Pakeli foksi minokay tayra i Scotland i, itira i Glasgow mararamod to Scotland a kangkoho ci Ilisapil (Elisabeth A. Turner) a kaying, nai ci George H. Knight foksi ko misetekay. Oya ci Ilisapil (Elisabeth A. Turner) nai 1858 miheca 6 folad 23 romi’ad masofoc i Scotland, 2 ko salikaka to fa’inayan, 4 ko salikaka to fafahiyan, o nano nikonlingan to no kangkoho i Scotland cingra, mala citodongay a kangkoho, i ’ayaw no kararamod ningra, o malalokay ko tayal i kiwkay a singsi no kaemangay.     

I 1893 miheca 2 folad 15 romi’ad, malahakelong maramod tayni Taywan misinting. O citodongay to no isingan ko ’orip ni Ilisapil, palekapot to isingan ato pisinting ko tayal, mipatado to ’ayaway finawlan no Taywan, ano talacowacowa cingra, mihawikid to sakatayal no isingan ato kangkoho sakatayal, mararid patado midipot to adadaay panokay i loma’ midipot. Matiraay ko demak ni Ilisapil saka patiliden ningra ko widawidang i niyaro’, saheto o kapah ko patodongan, mirina’ to “nai maraayay Formosa a tilid to kaemangay a wawa” (Letters from Far Formosa to Boys and Girls) a tilid. Nika mafades cingra to kaadada no tangal, patongal han to karomakat maraayay pasawali no Taywan, matiraay saka masamo’ to ko tatirengan ningra.

I 1908 miheca, ca Tomas Pakeli foksi mararamod minokay tayra i Scotland, tona mipakinsa to tatirengan ci Ilisapil i, ira ko pitokad, saka 2 miheca to 2 folad, miliyaw haca matokad, saka pasowal ko ising to dengan foladan to ko ’orip ano eca mihecaan to, tona mafana’ ci Ilisapil to kamatini no tireng saka, patangsol sa miketon to patiko tayni Taywan, o dengan to a ’orip paitinien i pisinting ko tayal i Taywan sato.

Patiko ko rakat nangra pakayni i sekal ko lalan, pakayra i Sipoliya tangasa ka’amisay no wali. Tangasa i Shenyangsi i, caay to kanga’ay ko rakat ni Ilisapil, tayra sato i Shanghai paising, ala han no ising ko piras no tangal ningra nika, mata’elif k ocecay lipay i 1909 miheca 7 folad 11 romi’ad miliyas to hekal a mapatay, ira ko 51 miheca ko ’orip, matadem i Shanghai roma kitakit a tademan. Ikor i, sacecay sato ci Tomas Pakeli foksi patikol tayni Taynan.

Piharatengan (紀念)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Taynan sinkakoyin Tomas Pakeli pilihayan

Taywan Kristo ciwlo kiwkay Taynan Tongmen Tomas Pakeli piharatengan kiwkay.

Tomas Pakeli piharatengan koyin

Tanansi Tongci Tomas Pakeli lalan[14]

Pinengnengan to tilid (參考資料)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

1.潘稀祺: 為愛航向福爾摩沙-巴克禮博士傳, P13 (人光出版社)

2.井川直衞, 武田公平. バアクレイ博士の面影. 1936.

3.賴永祥: 教會史話381 - 廈門來兩位漢文仙

4.賴永祥: 教會史話380 - 卓道生述大學之始

5.賴永祥: 教會史話382 - 盧良負責管神學生

6.巴克禮(Barclay, Thomas)函 1885年7月27日 寫的 《台灣教會公報》 3118期 2011年11 月28-12月4 日 p. 22-23

7.潘稀祺: 為愛航向福爾摩沙-巴克禮博士傳, P.243 (人光出版社)

8.巴克禮牧師二層行日軍營地會談-二層行溪. 臺南市政府文化局. 2021-07-28 [2021-11-17]. (原始內容存檔於2021-11-17).

9.巴克禮與乃木希典會談-蘇家大厝. 臺南市政府文化局. 2021-07-28 [2021-11-17]. (原始內容存檔於2021-11-17).

10.巴克禮記〈乃木軍の台南入城〉. [2020-08-31]. (原始內容存檔於2020-01-18) (中文(臺灣)).

11.自由時報. 日軍和平進城120年 台灣教會公報社找尋巴克禮足跡. 自由時報. 2015年10月17日 [2020年8月13日]. (原始內容存檔於2018年12月5日).

12.【臺灣史上最大戰爭】達飛聲與巴克禮 ── 為臺灣推開時代交接大門的兩位外國人 | 故事 StoryStudio. 2020-01-07 [2020-01-16]. (原始內容存檔於2020-01-14) (中文(臺灣)).

13.辛廣偉. 台灣出版史. 河北教育出版社. 2000年. ISBN 7543439964.

14.東區「臺南市南台南站副都心區段徵收工程」等24條新闢道路命名為「巴克禮路」、「崇聖路一、二段」及「崇慶街一、二段」、「崇賢一、二、三、五、六、七路」、「崇興路」、「崇正路」、「崇元一、二街」、「崇吉一、二、三、五、六街」及沿用「生產路」,臺南市民政局. [2019-10-10]. (原始內容存檔於2017-01-

Papotalay calay. (外部連結)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]