跳至內容

To’asan ponka no ’Amis

nani… a masadak Wikipedia

To’asan ponka no ’Amis (阿美族傳統文化)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

O maan ko to’asan ponka no ’Amis a finacadan? (阿美族傳統文化是什麼?)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Ira ko paretatengaay a tamdaw “o pidemak to lisin no finacadan, o pinangan no pakayraan, pahapinang to no kacingangan no finacadan” saan, so’elinay to kinasowal, o sakasaan o maanan ko to’asan ponka no ’Amis finacadan?

Sarakatay, ’aywen ita misolimet ko tatodong no “ponka” hananay. sacisowal sa ci E. B.Taylor to nitilidan ningra i 1971 miheca a tilid, ano sarahodayen ko pisetek to ponka, sowal sa: “o ponka ano eca serareci o kasasifodan a todong, halo fana’, nipaso’elinan, nakamayan pinasanga’, kacingodo, rikec, lakakawa, ato sakadademak no syakay a tekedan to sakairaaw ato kananaman” saan. orasaka, rahodayen ko sowal, o ponka haw i oya “nano liyokay no syakay a niketonan “pidoedoan no saka’orip” a nikapolongan”.

Ano macangalen to nisowalan i honi masasowalanay, saki titaanan o yincumin a ponka masarocoday masilsil ko pahapinang. Madotoc toya nisowalan i honi a ponka, manga’ay ita masilsil ko ponka no yincumin:

1. Nakamayan: pisaloma’, losid, to’eto’, kawit (wikwik, kared), misakoreng (kapowa), tesel, tilid, sinalit.

2. Sakapot: salaloma’an, salawinawina (misa’alingayay no ina), sangasaway, saniyaro’ay, masaselalay, patireng to mitomadaway (’eses).

3. Pakayraan ato nipaso’elinan: Cikawasay harateng, serayan harateng, saki’oripan, ilisin, sacopo’, sapisalisin, lisin, cikawasay ano eca palolo’ay ato roma kakawa.

4.Sakedec: Halo rikec, sakingodo lekakawa, sakacihaher harateng, to’asan, kakawa, sapikedec to pinangan no tamdaw, sakadadoedo no syakan.

5.Fana’: Pakisowal a mirayray to noto’asan a taneng, fenek, likisi, kimad no kawakawasan, kimad, papelo a ratoh, somalakaw a sapirayray i teloc.

6.Saka’orip: Paloma to hafay, macacofaliw ko Paloma, facalay Paloma, mapapaliway Paloma, mifoting, misanga’ to talakal, malali’acaay to dafong.

7.Laola: finacadan a olic, radiwan a kero, sakilisin a folod, katatawaan a sowal, liso’ maainiini, ngasaw a pinaol, masasipapelo, sasalamaen no kaemangay.

8.Sowal: Pakangiha no sowal, pinangan, kamay, tatirengan a sowal ko sakalalicay, paratoh to niyah a niharatengan.

Pakayni i ponka no yibcumin a masapinang ko kasasiiked mahapinang, manengneng ko demak no ilisin o cecay no “pakayraan no paso’elinan” a lisin, patiyol to to’asan a ilisin, oya sakingodo a sakedec, mapatireng ko kacingangan no ’Amis? Mato pangtaay ko paini, ano eca “palalefodan nanay” a herateng ko pidemak. O pakayraan no ilisin o nai pipalomaan to hafay a miteka ko todong no sakacilisin, talacowa caay to pipaloma to hafay, nika oya to ko pidemak to ilisin; tayra to i tokay caay to pipaloma, nika midemak to kailisin, nawhani o pahapinang piahowid to kawas ko pidemak to ilisin.

Malecad to, caay to paso’elinen ita ko no to’asan a pakayraan a kawas, caay to paso’elin to piadah no cikawasay to adada, nika midemak kita to ilisin. Talacowa masasiroma to ko pidemak to ilisin, nika pahecian no ilisin caay to kafalic, midemak to ilisin pasikawas ko piahowid no mita, romadiw a masakero.

Caay ka dengan o kasasifod ko pateporan no ponka. Pakayni haca i kasasiromaroma to no romi’ad a mafalic. Ta’asan ponka no ’Amis ira ko sakalalaed to no anini ni’oripan no yincumin, matiya o madi’etocay. Masasiroma to ko wayway no ponka, nika salaloma’an pahecian no ponka caay to kafalic. O misarocodan no mita a oya to koya pahecian no ponka itiya, caay ko wayway no ponka ko nihaenan. Onini ko sasi’ayawen a mafana’ ato pinangan a minengneng to ponka no niyah.

Mitiliday ci Cilo singsi (張明佑)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Mifalicay ci Masao Nikar

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]