跳至內容

Tacuang lalood

nani… a masadak Wikipedia

Tacuang lalood (大庄戰役)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Tacuang lalood, ano eca Likawang lalood, o cecay piliyang a malalood i sakowan no Mancin itiya. I 1888 miheca 8 folad 2 romi’ad, sa Posongan a sakowan a Lilongcuang a fa’elohay loma’ nano mafolaway payrang ato yincumin (Taulong finacadan) [1], nawhani Panan pamatangay a iing ci Lei Fuhai a tapang mikelot ato misamsam to fafahiyan, saka mikerid to 700 tamdaw tayra i Tacuangci mipatay ci Lei Fuhai, midamaay ci Weng Yuan, He Mao, Wang Sheng aci Ci Yong itiya a malalood[2], ikor macowat mala no Kalinko Posong saowac dafdaf a kasaniyaro’ no Taulong finacadan, ’Amis finacadan, Piwma finacadan, Ngayngay mimatangay malekapot a miliyang to Mancin sifo a kalaloodan.  

Naikoran no Mutan lalood i, nao miasimanayay paomisarocoday ko sakowan no Mancin to Taywan itiya, saka misahalaka to salongoc to sofal i pasawalian no Taywan. I 1874 miheca Fucien tapang ci Shen Baozhen tayni mikantok to lilis to riyar no Taywan, maocor ci Yuan Wenzao a kakeridan pakatamina talasekal i Posong, patireng to satomolan mirikecay to yincumin, oya ci Yuan Wenzao ko citodongay, nanoya i sawalian no Taywan papatireng to ko citodongay no kitakit nanoyaan.

Na mapatireng ko mirikecay to yincumin itiya i, maocor ko sofitay to 2000 tamdaw, masiiked nai ’amis, sifo’ay timolay matitolo micomod tayni i wali a sa’etal. Onini a demak o nai ci Liu Mingchuan ko misokoliway to sera caay ka lalen ato “mipangilos to yincumin” malo sakalatiih no finawlan. Mimatangay citodongay a kakeridan ci Lei Fuhai i pisokoliwan to sera misamsam to finawlan, mikelot safaya’ to fafahiyan saka kaketeran no finawlan.

Pakayraan no demak (戰役過程)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Misokoliway no Mancin a kakeridan micomod i sawalian sa’etal misokoliw to sera itiya, misanga’ to moraraway a cuka mimangah, malengat ko Tacuang sa’etalan finawlan a maliyang.

Kuangsi 14 miheca 6 folad 10 romi’ad, Tarawadaw citodongay ci Lei Fuhai iing, mingitangit misorot to sata tayra i Tacuang, kao payso ko sapasata sa ko pisaali, nawhani cango’ot ko micaliway to sera a malingaday, milongoc kao panay ko sapasata nasa, caay kahien ni Lei Fuhai, tatiih ko panangan ni Lei Fuhai mipakinali ko demak misamsam to fafahiyan no Tacuang niyaro’, o nian ko katatiihan no finawlan.

Ikor pakokot ci Lei Fuhai tayra i Pinan citodongay ci Chen Can to demak, mafana’ ko citodongay o panay to ko sapasata, tangasa kaherekan palolol to sata, nanoya hayda sato. Saan i, i 6 folad 25 romi’ad ’ayaw no lahok, Tacuang sa’etal a Ngayngay tamdaw ci Liu Tianwang, yincumin ci Pan Shuisheng, Du Xing, ato i Takofanay ngayngay tamdaw ci Xie Jisheng aci Wu Tianfuci, fa’elohay niyaro’ a Zhao Wenliang, kakitaan ci Xinkaiyuan, tatami sa tayra i mimatangay sakowan Tacuang kadademakan mifalic to nisokoliwan a tilid, nanoya masasicangal to ’aca ato mimatangay iing ci Lei Fuhai pakinali ko kalaliyang, saka halo ca Lei Fuhai, Weng Yuan, He Mao, Wang Sheng, aci Cha Yong a patayen, nanoya sakalamkam sato mitahidang to yincumin 700 ko tamdaw miliyang to Mancin itiya, malalood to ko finawlan toya dadaya mitekol lood to itiraay i Kohkoh a mimatangay citodongay, mipatay ci Gao Chengyao iing, misimaway ci Liu Deyou ato sofitay itiya.

I 1888 miheca 8 folad 5 romi’ad, malitosa to ko sofitay a ilood, siiked pasitimol pasi’amis micomod. Nanoya malekapot to kakeridan no Ngayngay ci Zhang Zhaohui, Chen Zongxian malekatep, nai sawalian sa’etal Piyacon, Kacawan a niyaro’, itiya kalallodan a micamol mikapot, saikor malengat to konini a demak. itiya sawalian saowacay kasaniyaro’ a ’Amis finacadan, Tawulong finacadan masasicowat, mililis milefek to pikacawan sofitay no Mancin, matiraay saka, ikor itiraay i Posong sa’etal a Piwma Likapon ngasaw mikihatiya to lalood.

(1) Ka’amisay lalood: tala’amis ko sofitay milood tayra i Kalingko minato, 8 folad 4 romi’ad, Tacuang a finawlan salongan 1000 tamdaw mcalap to Liyisan no Kotofoki, malowid ko malitemoh a sofitay no Mancin. I 26 romi’ad, itiraay Posko a ’Amis a salongan 2000 tamdaw mikihatiya a milood, o finawlan nai Cipaokan milo’is i pikacawan Wang Tingkai a minato no Kalingko a sofitay, misi’ayaw to sakotan a milood ato ni Li Desheng a sofitay ko picora’ milood, nanoya macacora’ to kakeridan no minato ci Chen Deyi ato Cikasoan tamdaw ko pilaop, mapatayay finawlan ira ko 31 tamdaw, ka’aisay a lalood nanoya paterep sato.

(2) Katimolay lalood: Katimolay micomod i dafdaf no Posong, malekatep to Piwma finacadan Likafon ngasaw, padoedo misadadahal to lalood, micalapan todohan ko kaitiraan no tapatapang, loyokan ko sofitay. Pasitimol ko finawlan sofitay i Piwma kaitiraan, 6 folad 28 romi’ad, Tacuang ato Likafon sangasaw salongan 1000 tamdaw miliyok to sofitay ni Zhang Zhaolian, 8 folad 14 romi’ad, ci Ding Ruchang haki riyar no Posong ko lood to pikifian no Likafon ngasaw, i 15 romi’ad to dafak, pili’an ko sofitay no Mancin to 300 ko ci’icelay, pa’aca to payso, ilecad to sofitay ni Ding Ruchang a milood, saka alowid ko 5 pikifian milood to Pangpangan ngasaw.

I 16 romi’ad, ci Li Dingming, Wan Guoben, Ding Ruchang, Wu Hongluo lacinowas sa ko cora’, milood, miloyok to Likafon, Tamalakao ngasaw, cimapatayay no ngasaw salongan 100 ko tamdaw, saki Piwma a lalood nanoya sa paherek.

Ikor, o citodongay no Mancin ci Li Dingming a tamina, tatapangan no sofitay i Taywan ci Wan Guoben, ’amisan tamina Zhiyuan, Jingyuan. Tosaay tamina a sofitay pala riyaray sakapot, pasa’amis milood tangasa i Kalingko minato, talatimol ilood to Piwma sakowan, nanoya o Ngangay finacadan, yincumin, saowacay kasaniyaro’ ngasaw ’Amis finacadan, Taulong finacadan, Payrang mimatangay micaol i kalaloodan.

Na salifong a sadama ko katalasekal milood, tangasa 8 folad ko lalood itiya malowid, toya mihecaan 10 folad paherek konini a demak. masa’sa’ ko na lalood, kinsa han ko ngangan halo Kohkohan ci Zhang Zhaohui, Chen Zongxian (Kantonis tamdaw), Tacuang kakeridan ci Du Xingfang, Liu Rong, ato Posko, Ngayngay (Yilan Picen), Kacawan a yincumin kakeridan. Opi “tangafolan ko mingafolay” pilitado to Cikasoan ’Amis ko mami “korac” to niyah sana demak[3][4].

Picaliwan minengneng (參見)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

1.觀音山事件

2.大庄

Pinengnengan to tilid (參考資料)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

1.部落大小聲(231)-從原住民反侵略戰爭 探討主權與歷史正義1070630. 原住民族電視台. 2018-06-30 [2018-07-04]. (原始內容存檔於2022-03-16).

2.教育部,卡米爾. 教育百科. pedia.cloud.edu.tw. [2018-06-02]. (原始內容存檔於2021-01-28).

3.國史館臺灣文獻館-電子報. www.th.gov.tw. [2018-06-02].

4.臺灣原住民歷史語言文化大辭典網路版. 210.240.125.35. [2018-06-02]. (原始內容存檔於2019-05-19).

5.林建成. 〈媽祖義助平定大庄事件〉. 《後山族群之歌》. 臺灣: 玉山社. 1998-08-01. ISBN 9579361878 (中文(臺灣)).