跳至內容

Senkonghuy

nani… a masadak Wikipedia

Senkonghuy (聖公會:Church of England, Anglican Church, Episcopal Church)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

1. Lalengawan (一、緣由:)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Tana pifalican to pitoor a onto itiya, Inkiris a hongti ci Hengli saka falo (1491-tomireng 1509-1547). O tomesekay to Tingsokiw, i 1521 miheca mitilid to “Pitoay sapipaso’elin” sapi co’ay ci Lotean, ci Pope Leo X mipatireng cingra to “Mipa’esay to pitoor” sanay.

Toya miheca o sapilekapotaw ci Anne Boleyn (1507- 1536) mararamod, malaliyas to ma’acisay a fafahi ci Catherine of Aragon (1485-1536), caay ka haydaen no pimamaan no Tingsokiw, mipakokot to itiyaay citodongay hoyin a Inkiris kakeridan pitoor ci Thomas Woosley (1475-1530), caay pilalan, nanoya pakokoten ci Thomas o mifelihay, mapatay i pirepet pipatayra i London.

Patireng han ni Hengli saka falo ci Thomas Cranmer (1489-1556) a pala kakeridan no pitoor. I 1534 miheca pakayni i kalomaocan no kitakit mapatireng mihokok: Satakaraway sarikec (Supremacy Act):

(1) O sakowan no kakeridan pitoor ko Inkelan.

(2) O Inkiris kitakit pitooran misiiked to Roma Tingsokiw, o hongti ko satakaraway kakeridan no Inkiris kitakit.

Nanoya malaliyas ko Pitooran no Inkiris to Roma Tingsokiw itiya. Ci Hengli saka falo nao sapidoedoan to pakayraan i, o sapiliyasaw to sakowan no Roma Tingsokiw, nika caay to ka laheci.

Midotoc ci Edward saka enem (1547-1553) tangasa 16 ko miheca ko ’orip, oya fades a kaka to fafahiyan ko midotocay ci Mary hongti ko midotocay (1553-1558), ona mitiliday cingra to pitilidan no Tingsokiw, o tomesekay to Tingsokiw a mitooray. Macakat mapatireng mifades cingra to mitooray to no kitakit a pitooran, sapipalowadaw to Tingsokiw. O ’alomanay tamdaw nanoya milaliw tayra i Geneva, minanam to ni Calvin to no to’as sifana’.

Mapatireng ci Elizabeth hongti (1558-1603) itiya, itiya patiko ko Inkiris kitakit a pitoor. Tangasa i 1559 miheca 4 folad 29 romi’ad, lomaoc no kitakit mihayda to cecay satakaraway rikec, midotoc tonini a rikec, o pipalasawad to no Roma Tingsokiw sakowan i Inkiris, caay to pafeli to maanan a payso to Roma, nanoya patirengen ni Elizabeth hongti ci Rev.Matthew Parker mala satakaraway citodongay kakeridan no pitooran kitakit i Canterbury kiwkay. Nanoya o Canterbury a miya (Blue Cypress Palace) mala kacitodongan to no Inkiris kitakit pitooran a Anlikan kiwkay (Anglican Church) a pafaloco’an.

2. Kasateked: (二、特徵:)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

To’as rayray no Keritokiw kiwkay palitosaan; adihayay ko nidotocan o kawanan. Tingsokiw o kawanan, o Senkonghuy kai terongan (Bishop Joseph Hall, 1574-1656—Via Media1622), ni Lote pakawili, no pifalic a pitooran masakawili, no Cinsinhuy mangalef ko kasawili.

I 18 sician a Senkonghuy malakilac:

Takaraway: patodong to Tingsokiw malakilac ko citodongay to ta’ong, mararid mihiseiki, nai Lancelot Andrewes (1556-1626) ato Archbishop Laud, (1573- 1645) ko patodongan. Ikor sato serer sanay to, itiya i 1830 miheca oya Oxford onto i, malaliyaw a ci’icel.

Masereday: pasifa’elohay kiwkay, misafaloco’ to sakakaay ko Fangcalay Cudad, nai William Wilberforce, (1759-1833) ko patodongan. Miala to kapolongan sapitolon (The Book of Common Prayer).

Dadahalay: mikiharay to kiwkay, syakay ato ponka, nai kadademakan ko pikiharan a demak ko tayalen.

I 1544 miheca a Canterbury Archbishop Cranmer mihapiw to kapolongan satolon (litany). I 1549 miheca mihapiw to kapolongan satolon a tilid, caay ka ci radiw. Tangasa i 1550 miheca itiya nai ci John Merberke (c1510- 1585)Ko misanga’ay to radiw padeteng to “Ciradiway a satolon” (Book of Common Prayer Noted).

Katadamaan no Senkonghuy: (1) Sakaridan citodongay. (2)Midemak to kapolongan satolon. (3)1535 miheca o Inkiris a fangcalay cudad. (4) Inkiris kitakit pitooran nai 1920 miheca i Lamped (Lambeth) kapolongan kakeridan laoc (1867) miheca saratatay lomaoc itiya, mitahidang to polong no ’oriraw a kasa kakeridan no kiwkay, i Canterbury tadamanay kakeridan ko mikeriday to kalomaoc. 10 miheca kinacecay o satakaraway no Senkonghuy, matiya o kapolongan kalomaocan matelek:

(1) Sakakaay ko Fangcalay Cudad. (2) Tasaay sakolicay: Paino’ ato pitaheka. (3) Kakeridan no pitoor.

O palaheci to sowal Kawasan a panokeran (Korisimas kiwkay) Vs. Tongcenciaw a Korisimas kiwkay; o Sini pitooran panoker i kasemseman romi’ad a kiwkay. Caay ko nano Roma Tinsokiw ko sakaira no Senkonghuy, o nano anof ni Hengli saka falo a hongti. Kalimelaan kina Senkonghuy awaay ko tadamaanay a kawasan tamdaw, matiya ci Lote ano eca ci Calvin ko katadamaan. Orira a masasifod ko Kawasan, nika matiniay ko nikafalic no Europ pitooray kitakit no kafalic, fa’elohay kiwha caay pitolas a masadak.