Pitilo Kelafer
Pitilo Kelafer – koli no malakoliay (聖伯多祿格肋凡:奴隸中的奴隸)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I 1581 mihecaan itiya, itira i Verdú niyaro’ i Catalonia no Spain, masofoc ko cecay a wawa. ci Pitilo Kelafer (Peter Claver / Pedro Claver) han ko ngangan. Cima ko pakaharatengay, mato’as konini a wawa caay ho ka talaroma kitakit ciniala to kalalifetan a kompay, panganganen aca to koli no malakoliay (slave of the slaves) sanay.
I kalakapahan ningra mikihatiya to Yisokay. Sarakat malecad to kapot, midotoc to ninanaman to sifana’: mitilid, mitolon, misarocod to faloco’. Ikor to, maocor cingra tayra i Mallorca kanatal mitongal minanam to harana’ ato kawasan.
Itiya, malitemoh ningra ko cecay a pakacyaya a tamdaw: o misimaway ko adawang no sacomod i inanaman no salikaka misakoliay (Porter) ci Alphonsus Rodriguez (San Alonso Rodríguez) a tamdaw. o pinengneng no papotalay tamdaw dengan o “pifohat/pi’edef” to ’adawang ko tayal i, nika o pilaheci to olah no Kawas konini a demak saan. o misapoeneray ato mihadidiay ko pihamham ningra to miliso’ay tamdaw, pakayni i kalalicalicay ato pitolon, mala o palalanay singsi (spiritual mentor) saan ko ’alomanay a minengneng.
Mararid a mikilim ci Pitiro cingraan a masasowal, nai tonini “Tadamaanay tamdaw no fawahan” masapinang ningra ko so’elinay tayal no demak. nanoya mahapinang ni Rodriguez konini a kapah o tadamaanay no Yisokay tamdaw, ira ko cecay romi’ad pasowalen ningra, samatiya satoo milikatay lamal ko sakaci faloco’an: “Olili, katayra i fa’elohay hakal (New World), patayraen ci Yiso i mangalayay tamdaw.” han ningra.
Caay ko asimanay sa ko pikeroh, matiya o pitahidang no Kawas. saki ci Pitiloan i, onini a sowal o palalan no saki’orip. Caay pisanimanima ko faloco’ ningra, so’elin sato mihayda, nipatala to sakalomowadaw miliyas to niyaro’.
I 1610 miheca, pakatamina cingra, pasiraayay kahiceraan niyaro’ i Cartagena no Colombia (Cartagena de Indias). Caay kafana’en ningra o kacicohelan, ’angtohay, ciadadaay ato cimapatayay kora, nika misafaloco’ cingra: “O katayraan ako ko riraan.” ora Cartagena niyaro’ o faloco’ no kalali’acaan to malakoliay tamdaw ko raan, to mihecaan salongan ira ko 1 ’ofad no malakoliay Africa tamdaw macolo’ tayni, malitoloay ko tamdaw mapatay i karomakat ho no tamina. Ma’oripay i, mitefad nai tamina, patangsolen patayra i kalali’acaan.
Matalaw ko ’alomanay sapiliyasaw, nika pasilaloma’ ko ningra. Caay ko ’kim ato payso ko ikamayay, o sapaiyo, kakaenen, roma mihawikid to Brandy epah, o sapipafecol, sahinom, sapisasaw to tano doka’ sanay ko tatirengan tamdaw. toya 40 mihecaan, o nai kamayay nipasinglian ningra mata’elif to ko 30 ’ofad no tamdaw. o tadasowal ningra: “Tahada’oc kako malakoli no malakoliay kohetingay tamdaw (Ego Petrus Claver, Aethiopum semper servus) saan.
Caay ka dengan o laloma’ay no tamina, pasayra cingra micomod i omaomagan ato palomaay ko rakat, pananokas to mikoliay tawki kaadayayen no malakoliay. Pakamaro’en no tawki a mitaheka, kai pikihatiya to malakoliay ko pitaheka saan. saki ci Pitiloan haw i, caay ko “nikanga’ay ko patado”, o pihawikid to olah ni Kristo patayra i caayay ka sikol a co’ed.
I 1654 miheca 9 folad, itira cingra i Cartagena niyaro’ paherek ko ’orip a mapatay. O polong no finawlan no niyaro’ mikihatiya to pitademan, itiya masapinang no ’alomanay, oya mirariday mikihatiya to malakoliay mikapot a “mimingay tamdaw”, so’elinay o satadamaanay ta’angay salo’afang.
I 1888 miheca, o tapang no Tingsokiw ci Lio 13th patodong, mihapiw cingraan o tadamaanay no Colombia a kaolahan no Kawas, nanoya o malakoliay, finacadan kakiharan, Africa midipotay, ato nipalonanay a tadamanay kaolahan no Kawas.
Nawiro haratengen ita anini cingra?
Nawhani mapalasawad to komikoliay telak i, nika “masimeday mikoliay (modern slavery)” iraayho: malali’acaay to tamdaw, mafadesay tamdaw, malakoliay matayalay, ngalef maepecay caay ka nga’ay ko pasasela’ to saki’orip a tamdaw.
Patapi’elal ci San Pitilo Kelafer patapi’elal titaanan: “Raoden koya “canaisay ko kaitiyaan nanay”, lowanen ko piacek, adihayen ko piraod; mimingen ko pilikaf, adihayen ko pipatihi.
Pinengneng to tilid (參考資料:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_Claver
https://www.franciscanmedia.org/sai....../saint-peter-claver
https://www.britannica.com/biography/Saint-Peter-Claver
https://www.jesuits.org/....../society-of-jesus....../
https://www.aciprensa.com/....../cada-9-de-septiembre......