Pisacepo’ lisin no Ta’eman a niyaro’

Pisacepo’ lisin no Ta’eman a niyaro’ (膽曼部落海祭文化)

Misacepo', Mikesi’, Milaedis, Komoris（海祭、河祭）

To mihecahecaan, kalalaedan no saka lima folad saka enem folad, mili’ayaw to ko kakitaan no niyaro’ ato mama no kapah masasowal to romi’ad ato mitelek, ikor o mama no kapah mipasifana’ to finawlan no niyaro’ to pisacepo’an lisin a romi’ad.

Paso’elin ko ’Amis finacadan a tamdaw to to’as o milakecay to riyar a tayni sanay, orasaka o piahowid to nano pidipot to to’as a kawas no riyar patalahekal nai riyar saka ira ko pisacepo’ a lisin. Matiniay pisacepo’ a lisin, o pahapinangay to lekakawa no finacadan a saka’orip ato pingodo to kasairaira no tataparan. Mitolon to sakadofoh no piniala ato saka rihaday a mifoting.

Pisacepo’, Milaedis han no Cikasoan a ’Amis ko sowal, ono pasawaliay a ’Amis Misacepo’ han ko sowal, ono katimolay a ’Amis Mikesi’ han ko sowal, ono mililisay to tarawadaw to ’alo a ’Amis o Komoris han ko sowal, saka o kasasiroma to no niyaro’ a sowal. Sapidemak to lisin to pisacepo’, i’ayaw no kailisinan ko pidemak, nikawrira kasaniyaro’ caay kalecad ko romi’ad, salongan itira i saka 6 folad tangasa saka 8 folad. Kaitiraan no niyaro’ a masasiroma, saka ira ko pisacepo’ ano eca mikomoris sanay a sowal.

Pisacepo’, ono ’Amis a tamdaw pahapinang to piahowid to kawas no riyar ato kawas no kakarayan ato sera, nawhani paso’elin ko ’Amis a tamdaw ira ko kasahirahira a kawas maparocek itini i tataparan, orasaka mingodo cangra to tataparan, nanay to mihecahecaan ci nialaay to kadofahay a foting ato ’afar. I pisacepo’an no niyaro’ caay ka nga’ay mikihatiya ko fafahiyan, o nano rocok no to’as ano mikihatiya ko fafahiyan to pisacepo’an i, malo sakacaay pakaala to foting a mifoting saan.

Patinako to no Ta’eman a niyaro’, i ’ayaw pisacepo’ no niyaro’ i, o mama no kapah, pali’ayaw to kapah no niyaro’ i ’ayaw pisacepo’an a dadaya tala riyar a micelem mifoting saka, toya niceleman kinaira sa’opoen i pisacepo’an a romi’ad, oya lakeling ato pakarongay ko midemakay (mikiskis to cikaf no foting, misiiked ato mitangtang). O roma kasasiiked selal a kapah citodong to roma a tayal (miala to dangah, hemay, kasoy, pakamaro’an to mato’asay, mitisil kasaselal).  

Itiya i, o mama no kapah malahakelong to kakitaan no niyaro’ a tomok tayra pi’edawan kaitiraan.     

Sacepo’ a lisin (海祭儀式)

Sarakat, o kapah no niyaro’ patelien i palo’ ato i papah no pawli pateli koya nialaan a foting, masatisil ko mama no kapah i aikor no sapipacakat a losid, tahidangen ko kakitaan no niyaro’ a tomok citodongay mipacakat a mita’ong, mifetir to epah, pakaen to toron a mitolon, miahowid to pidipot, ciniala to foting ato mamaala i riyar, mapakadofah ko pinaloma, pilitod ato sakarihaday no finawlan i niyaro’. (Mingitangit to malataw, to’as no niyaro’ midipot to finawlan, ano tala riyar to, tala’alo to a mifoting, talalotok to maomah a kadofah, rihaday a minokay.)

Pacakat ko kakitaan no niyaro’ (頭目的祭祀)：

“Waw…, Malatawaw! tayni kami anini. Itini i riyar, loma' no miso, nanay pafelien kami to iraay a alaen niyam, adihayen ko paini i tamiyan saka, itini kami a pacakat to sapakaen i tisowanan, layapen kaenen ko paini niyam to toron, o ’icep ato epah, ta malasang to kamo. Tengilen ko sowal no mama no kapah, o kakitaan no niyaro’ o tomok, todong pacakat no finawlan no niyaro’, saka, itini kami a mi'aray tisowanan malataw, ta fangcal ko piala niyam to kakaenen niyam tonini a riyar, dipoten ko tayniay a micekiway, micelemay mifoting, mitafokoday, patikeday mialaay to kakaenen a tamdaw i tamowanan, sanga'ayen parihadayen ko mialaay to kakaenen, pafelien ko mialaay to malo sapakaen to laloma’an a wawa ato saka'orip niyam saka, miaray i tisowanan. Kafecol to, kalasang to kamo. Waw…”

Maherek ko kakitaan no niyaro’mitolon to pipacakat, ala mitatoy ko mama no kapah to takid, pasiriyar mita’ong to kawas mitakid, pasowal sa: “Ini ko epah, miso to koni, miaray to pipakalemed.” Maherek ko pita’ong i, masasitakid (palemed) ko mama no kapah.

Paherek ko pipacakat, o mama no kappa ato kakitaan no niyaro’ patiko tayra i kasa’opoan pahanhan. I pahanhanan i, o kakitaan no niyaro’ ato kalas no niyaro’ masasowasowal, pa’eses ko kakitaan to kalas no niyaro’ pasowal to todong lekakawa no pisaxepo’ a pahecian, o pitodong no kasararerarem a midotoc tonini a tadamaanay a ponka no ’Amis.

O kimad no to’asan a pisacepo’. Ira ko 4 tinako (海祭的傳說故事。有三個例子)：

Saka cecay, tato’asan no ’Amis to fa’inayan fafahiyan a malikakaay tatosa, ira ko tata’akay lenlen i niyaro’ malikid tayra i riyar, malemed to pipadang kawas no riyar patalasekal (Taywan) mapa’orip, mirayray to teloc. O sapiahowidaw to pipa’orip no kawas saka, itira i katasekalan toya romi’ad no mihecaan, midemak ko teloc no ’Amis a misacepo’ a lisin.   

Saka tosa, ira ko cecay takaraway mafana’ay mi’edaw Alikakay a tamdaw, mirawraw to nga’ayay ’orip no finacadan, awaay ko pasicowaan no finawlan itiya. Oya pipadamso no kawas no riyar to sapisafa to Alikakay, ikor masasitelek to, pita’ongan to kawas no riyar a misacepo’ i, o ’icep, epah ato toron ko sapacakat i Alikakay, pakadofahen no Alikakay ko ma’oripay a foting, ’afar i riyar i ’alo, sakaira piniala no ’Amis a tamdaw.  

Saka tolo, o ’Amis a tamdaw ci Maciwciw, tona mipodpod cingra to kasoy i lilis no riyar i, talifahal sa ma’emod no ’iso, mata’elif ko pinapina romi’ad i, pakayra i nifalahan masadak tayra i riyar, ta malikid tayra toya Falaysan, rofoen a malakakaenen nasa, saan mapalafac milaliw tayra i riyar, kasini’adaen no ’iso cingra saka, manga’ay ko pinokay tayra i niyaro’. O piahowid no teloc to pa’orip no ’iso, midemak ko teloc no ’Amis a misacepo’ a lisin.    

Saka sepat, O kimad no mato’asay mafolaw tayni Ta’eman a niyaro’. O finawlan no niyaro’ no Ta’eman nai saka’amis no Tingalaw Pacidal a ngasaw midoedo mililis to riyar pasitimol ato itiraay i Makerahay Ciwidian, Sadipongan a ngasaw, o pikilim to kaliomahan a malokelon tayni i niyaro’ no Ta’eman (1886/1901), itiya toloay a ngasaw, o Pacidal, o Ciwidian, o Sadipongan a ngasawan, ira to ko romaroma a ngasaw miceroh tayni saka, ikor mata’elif to ko semo’otay a mihecaan, mala o cikimaday to ko masa’Amisay niyaro’ i sawalian.

Nano sowal no mato’asay nawiro o maan ko sakalinah a tayni, takaraw ko pala kanikawan to nanom, nawhani o karakaratan itini i. Sacisowal sa ko mato’asay, mingata to picekiwan ato pifotingan to saka’orip; ira ko masa’apilisay, manga’ayay pipalomaan to hafay ato roma pinaloma saka, o nian ko sakalinah a tayni saan. Orasaka o piahowid no teloc to mato’asay, midemak ko teloc a tamdaw no niyaro’ to sapisacepo’ a lisin.

Pakayni i pisacepo’ a lisin manengneng to, o midotocay ko kapah no ’Amis nai kasaselal a madadoedo i kasakakakaka tangasa i telocay a selal, o pahapinang to masasingodoay to kasakaka, kasa selaselal masasilifet, minengneng ko mato’asay to nialaan no kasaselal, inanengay a selal i kahemekan, o marowi’ay a selal i tefocen, o nialaan a foting, o sapakaen to mato’asay, nanoya minengneng to nga’ayay tadacaayay foting ko sapisilsil, nai mato’asay tangasa i kasararem mapakilac. Sakakaay selal ci’osaw to nikaenan pafelien ko kararemay, matira ko pasirarem ko paini, caay pilaom to kakaenan. Matiniay a lekakawa no ’Amis caay ka sawad tangasa anini.