O todongay no tamdaw 人權宣言
《O todongay no tamdaw a cako》to polong ngangan nira i 『Taywan cowlo kiwkay a todongay a cako 』onian haw i o nano pakaylaay itiya toka lawlaw no polong no hekal kanatal pakaylaay i Taywan ami pasadakan tosasowaren a tipelok. O longoc to i Taywanay a sayfo『nanay omala so’linay to a kanatal ko Taywan 』o sanay, o ninian i o sa’ayaway omi pasadakay to sowal ami longoc a pala kanatal to Taywan a sa’opu itini i Taywan. Itiyasato tada tatanganay o mingiyangiay to saykay a demak, likor sato o ciwlo kiwkay pakayla i 235 a litos ko mihaiay ato 49 ko caay pihai a mapasadak ko nini a longoc a coda.
O nian a cako i itini i 1971 a mihecaan ato 1975 a mihecaan ama pasadak 〈Pakaylaay to sowal ato longoc to kanatal〉、〈Opi rekal no niyam 〉osanay a papolong haan i 『O toloay a cako 』onian a toloay a coda haw i o sapilongoc to kako kokka a siykay a mafana’ ama ngodo tono i Taywanay a tamdaw ami keton to niyah a ‘orip ato misalakamkam ami pacakat to sakafalic no siykay a mala tapangay a finawolan, likosato tadamaan kopi demak topakaylaay i likakawa no kalo sa’opo i Taywan.
O pinanganira:背景
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I tini i 1951 a mihecaan, o ittiniay i timolay no Taywan a nano nai Engkilisay(英國的) a Ciwlo Kiwkay(長老教會) ato i^tipay no Taywan a nano nai Kanatay(加拿大) a Ciwlo Kiwkay(長老教會), palowad ami patileng to kalacecay nara a o 『Taywan ciwlo kiwkay no Sokay』(台灣基督長老教會總會) o hahanto ami pangangan, tona mahelek ama palowad ko kiwkay i ira to koya sayfo no Cong-wha-ming-ko(中華民國) ami sapi leperaw ami kali’ang, halo sapi kali’ang nina to a paliyas tosaha kapolongan no kiwkay to kakokoka itini i polon no hekal, ato ano palowad to picodadang i deng ono kawping a sowal kosaka pasifana’, ano masasowasowal i caay kanga’ay ami sano paylang a sowal to polong tono inah a sowal.
Itini i 1971 a mihecaan, olanang a Cong-wha-ming-ko(中華民國) hananay a sayfo i, mapapiliyas nai sakapolongan kakokoka a Lin-he-ko(聯合國) hananay a sa’opo, i tini i 12 a foladan to 29 a lomi’adan i pasadak ko Ciw-lo-kiwkay to sowal tola 〈O sapi hai to sowal ato longoc to o kanatar kami〉sanay, pakayni tono ni Yis Kilisto(耶穌基督) a singko to pitoolan, mipasadak a pakonia tono tamdawan a sowal, caay kanga’ay a pakayni i palitemek a ‘icel ami pacakay to Taywan, lomasato misa’icel odengan o itiniay i Taywanay a damdaw kocacitodong ami keton tono i Taywanay ama ‘orip o sanay a sowal, milongoc to citodongay to tayal a Sifo(政府) tosapi liyaw ami singkiw to polong no citodongay to finawolan a tamdaw to singkiw a tayal. Itini i 1973 amihecaan a sakatolo a folad to 20 a lomiad, yamiliasay to Taywan a fokesi ci Hong-cang-hoi(黃彰輝) ato ci Hong-wo-tong(黃武東) ato ci Lin-cong-i(林宗義) isingan, I tiniay i Amilika(美國) ami palowad to 『^deng o i Taywanay a Kiliseto ko cacitodong ami ketong』sanay a likakawa.
Itini i 1975 a mihecaan, o tapang no Amilika ci Fansi(范錫) hananay a tamdaw i, miketon to sowal tosa pihomongan to Cowkok(中國), mala fangcalay to ko Amilika(美國)ato Cowkok(中國), sanaw ni alaay to sakalawlaw ato talaw no Taywan, saka falo a folad to 16 a lomi’adan, o Taywan kilisto ciwlo kiwkay itiya ami pasadak to sowal tora 〈O todongay no tamdaw〉sanay a lekar, pakayniay tola tapang no Amilika(美國) ci Kat’e(卡特) a pasadak to 『O tamdaway』yasanay a sowal, misalialiaw a somowal toka aka apisolikol kamo o Amilika ato kakokoka tono Taywanay a todongay a tamdaw, caay kanga’ay ko Kiwsanto(中共) ami hadefek to Taywan, 『O ‘orip no Taywan i ‘deng o i taywanay tora 1700 a ^mangan(萬) kocaci todong ami keton』yasanay a sowal, lomasato apilekal i,『Longocen no mita ko citodongay to tayal no kanatar itini i katalawan nona hekar, kafana ami si’yaw, kalamkamen ami demak, tosaka laheci no Taywan a mara so’elinay to mara fa^lohay to a kanatar』.
O polong a tilid no lekal.宣言全文
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Taywan Kristo ciwlo Kiwkay todongay no tamdaw a longoc a sowal(1977 a mihecaan)
O kiwkay no niyam pakayni i ngangan ni Yis Kiristo o kalotapang no polong no tamtamdaw, ha-yi so^linay todongay no tamdaw ato sela i ono tada Kawas ami pafelian, pakayni i o itiniay a Taywan to 1700 a ^mangan no tamdaw, toya misi’ayaw to katalawan, itini ami pasadak to sowal.
Nano misatapang ci Kator(卡特) singsi a mala o tapang no Amilika(美國) sahto sanay opi lalongoc to 『Todongay no tamdaw』yosanay a pisawidang to kanatar, so^lin matamaay to kalanang a demak tosaka lawidang to loma a kanatal, milongoc kami ci Kator(卡特) a tapangan a so’lin ami dodoen to kohatiniay ana falocoan tora todongay no tamdaw yasanay a sowar, tonia misalingato ami sawidang to Kiwsanto(中共) i, irako pilikec ami dodo to『Sapidipot to Taywan a caay ka kali’ang, to saka patileng ato kafangcal no ‘orip』.
Tonian misi’ayaw to sapi hadefekan no kiwsato to Taywan i, pakayni i pidodoniyam to singko ato pipalatamdaw no kakokuka a latoh, misa’icel kami ami dodo to 『Polong no Taywanay to 1700 ^mang tamdaw komami keton to niyah a ‘orip.』pasaylaay i kaloloma a kanatar, ngalefen tono Amilikaay a kanatar to finaweran ato sayfoan, ato polong no hekaray a kako kiwkay a tata’akay tangsolay a longoc, pakiyni i so’elinay o cilaheciay a demak, kosapi coker itamiyanang.
Pakayni isaka lomowad ato lihaday no tamdaw no Taywan a faloco, milongoc kami to seyfo to itini toya kalalawlaw no hekal i, kafana’ ami si’ayaw, o so^linay a faloco ami demak, tosaka lomowad no Taywan a mala falohay to a kanatar.
Milongoc kami to Kawas, o Taywan ato polong no hekar mara『O sida’it ato so’linay a matatawos, o mo^cel ato damesay i masalakapot, o so’linay i naitini i sela a ma’orip, o mo^cer ani kakalayan ama sadak.』o sanay, (nai Fangcalay coda《’Olic 85 :10-11 tosil》)
Taywan Ciwlo Kiwkay(台灣基督長老教會)
Sokay Kicow Caw-sin-kon(masadakay)趙信悃
Sokay dodoKicow Ong-siw-kong(ocitodongy)翁修恭
Sokay Kaycow Kow-coin-ming高俊明
No Tapang a koyomi 1977,08,16
O likor nona demak:後續影響
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Olaan a tapang no seyfo ci Cang-cing-kou(蔣經國) hananay a tamdaw i, halateng sa olanan a Ciw-lo-kiwkay i, mikihatiya to misakedkeday a tamdaw sanay, sanaw itila ami lingato misasimaw a sapi kalingangaw, mihokhok to kiwkay ami ‘aca to salikaka a palalatosa, itila kosaka lopisa no kiwkay, sanaw iraay koma papiliasay a sasafaay a kicow no Singkakoing(神學院) ci Miti(彌迪) a foksian.
Itini i 1978 a mihecaan, tola sa’opo no sokay to mihecaan, olapasaylaay i Koumingtang(國民黨) a tamdawan no ciwlokiway i, iraay ko sapipasadak nala to sowal to sapiliyaw ami ha-i tola 〈O todongay no tamdaw〉sanay a likec, likor sato toya sa’opo to litos i 235 komi cokeray, 49 ko caay ka picoker, to caayay katatodong kola likec sanay a longoc.
Yasato kola Koumingtang(國民黨) i, itiyato aci faloco’ ami samsam ato ami kali’ang to Taywan-ciwlo-kiwkay(台灣基督長老教會). Sahaw itila i 1979 a mihecaan, masadak to koya Miy-li-taw(美麗島)hananay a demak, toyasato tora Ciw-lo-kiwkay a Sokay kayciw ci Kow-coin-min(高俊明) fok-si an topi padang nila toya pireper no siyfo ci Se-min-te(施明德) an, mala sa’ayaway tadamaanay omareperay a fok-si, itini i 1980-1984 koka lofo nira.
Itini i 2007 a mihecaan to sakafalo a folad 5 a lomi’ad, mikining to toya 《O tatodong no tamdaw》sanay toka lawod to tolo polo’ a mihcaan, ilaay kopi palowad to demak 『Taywan-ciw-lo kiwkay tono tamdawan hananay a rekal to tolo’ polo a mihecaan a dadaya』, dodo sato itini i 8 folad 16 a lomi’adan, ilaay ko pipalowad to 『Ono tamdawan a lekkar to tolo polo’ mihecaan a lakat』.
(Siwkolan ‘Amis/Pangcah Suman 03/01’25)
O tahapinangan a tilid參考資料:
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]- 黃政男,〈人權宣言對政局的影響〉,見高俊明等,《台灣—新而獨立的國家:台灣基督長老教會人權宣言聖經與神學論述》,325頁。
- 邱燕玲. 人權宣言30週年 扁:台灣入聯 民意所向. 台北: 自由時報. 2007-08-11. (原始內容存檔於2019-05-16).
- 侯承旭. 人權宣言三十週年大遊行 綠要角不缺席. 高雄: 自由時報. 2007-08-11 [2022-08-16]. (原始內容存檔於2022-08-16).