O romi’ad no yincuminco
O romi’ad no yincuminco (原住民族日)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O romi’ad no yincuminco, o sapiwanik to pisawao to “Fan”, “Hoan”, “Sanpao”. (原住民族日,擺脫侮辱人的「番」、「蕃」、「山胞」)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Nano’ayaw tangasa anini, itiniay ma’orip i Taywan a yincuminco, tona talasekal ko Netherland (Holan) tamdaw i, caayto pitolas makakotay ko mikowanay ato misamsam, tangasa anini caay ka safaloco’ no mita, ano saan halo “yincumin” sanay a salongan pipangangan, itiraay I’ayaw to 30 mihecaan, itiya sa mapatireng.
Caay ka dengan 400 mihecaan ko likisi no Taywan, “’ayaw” no 400 mihecaan iraay to ko tamdaw maro’ itini. O nano nga’ayay ko ’orip nangra o tamdaw, ira ko niyah a sowal, ponka, lekakawa, sofal no ka’oripan.
Itini sera no Taywan, dadotoc sa ira ko roma a tamdaw tayni; fa’elohay finawlan tamdaw, o nano caayay kahien no itiniay ko sakatayni i, micalap micefis to nano niyah finawlan a maamaan, ano o kanga’ayan ho ko nihaenan, makataray ko pinangan mi’eco to nano ka’oripan no nanomaro’ay tonini a sera a tamdaw.
Oya nano niyah kananaman a sera sapinang sa malasawad maladel to tamdaw, matiya to ko mirakarakay a tamdaw, oya nai papotalay a micalapay ko maro’ay to, mipatayni aca to nangraan pinangan a ponka, patangic paci’eci sa palasawad to nano maro’ay a talifokilen ato malasawad to ko palamitan.
Onini nai papotalay o “mikelotay ato mikoliay” ko kakawaw nangra, patahtah sa “palapinangan”, “kananaman”, “simangta’ay” no niyah pasenengan ko sapi “kadih”, masamsamay no tao ko niyah sa ko pakokot.
O micalapay mikowan a Dipong ato micalapay a KMT awaay ko kakinih, saheto o misiikeday, mi’epecay, mipalawacoay to nano maro’ay itini tonini a sera tamdaw, palolalomaan no kitakit no niyah sa ko micalapay, papotalay palaniyah sanay o pimangah ko lalowadan.
Itiniay tekedan yofayof miliyang to sakowan no KMT a masimeday, tangasa to i 1994 miheca, nikapolongan to ko pakayraan, makemaay to semo’otay miheca ko mo’ecel, ta nano o “Fan”, “Hoan”, “Sanpao”, salongan to kacingangan tatapangan nonini sera a tamdaw a “yincuminco”, oninian koya pipatireng to romi’ad no yincuminco hananay.
Kacingangan to yincuminco a onto (原住民族正名運動)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Felihen ko likisi no Taywan a maanan tilidan, masapinang i kasasiroma no mikowanay ira ko pafeli pangangan to yincumin, sarakatay tayni a Netherland (Helan) TongInto kongsi pangangan sa cangraan o “makataray tamdaw” (savages) saan. tangasa to i Mancin a picalap mikowan a to’ek, pangangan sa cangraan o “Fan”. Ono micalapay a Dipong pipangangan cangraan i o “Hoan”, “Takashazoku”, tangasa ikor no kalalood, micalapay KMT mikowan pangangan sa o Santìtongpao (yama no doho) saan.
Onini a pangangan saheto o ci maolatekay ko piepec; saki micalapay pikowan i, o “matalahekalay tamdaw” saan, o tadancaay no niyah a laenoay a finawlan. O pakoniyah sanay no micalapay mikowanay panganganan, awaayho ko no niyah yincumin pangangan ko pitahidang.
Fohaten laloma’ no hong a tilid, mahefalatay nitilidan rayray likisi no taywan i, pa’ayawan a sowal saka 1 tosil masawal itira: “Sa’ayaw awaayho ko rayeay likisi no Taywan. O Netherland (Holan) ko sarakatay, o Cen ko midemakay, Mancin ko pakinairaay.” Nano midemak ko siwaay miheca a kiwiko itiya i, lata’ang sa o Conghua ponka ko so’elinay , o tilidan likisi no Taywan o kowaping a lekakawa, matiliday saheto o rocia harateng, awaay manengneng ko nitilidan to no yincumin.
I nicalapay pikowan a yincumin, nano yaan sa malasawaday to ko sera ato pi’adopan a pala, mangalef ko pakinali no Conghuaminko a sifo, pakayni i kiwiko matiya o pingicngic no kayko toya dengan paratatengaan a ponka.
I 1984 mihecaan, malohak to ko misatekeday pikowan, macowat to ko syakay onto, nisafaan a finawlan ira to ko pipangiha romakat i lalan.
Toya mihecaan 12 folad, sakaniyaro’ a cifana’ay tamdaw marikec masa’opo patireng to “Yincuminco salongoc yofayof”, masacefang cangra, talacowacowa misingting, pasifana’ to citodongay a sifo a “Payrang”: “O kamiay ko tatapangan nonini a sera, o yincumin han ko pitahidang tamiyanan, caay ko santiren.”
Patireng to romi’ad no yincuminco (原住民族日建立)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O piliyang mafohat ko kasasolsol no kasaniyaro’aro’, saka masapinangay to no mikowanan to nikahalafin caayay kiheren a “Tatapangan (taoki) no kitakit a tamdaw”. I 1994 miheca misetek no Mincintang pacomoden i kimpo ko “kacingangan to yincumin ato niyah pikowan” sanay, toya miheca 4 folad, kala congtong ni Litenghui mikihatiya to Wencienhuy i Pintong mikihatiya to “yincumin ponka sa’opo”, sarakat nao tatapangan no kitakit a kacingangan pala “yincumin” sa ko pitahidang. Mifalic to ngangan ato niyah ko pikowan kala mikawatay to kasasiked no sician a kapolongan harateng, sakacinganganaw no yincumin a onto nanoyaan sa malaheci to lekadan.
I 1994 miheca 7 folad 28 romi’ad, kinatolo mi’osi mihayda ko Kokmintaykai patongal to tosir kimpo no Conghuaminko, saka 9 liyad saka 7 hecek matelek: “I mapakoniraay sa’etal pikihatiya to sician ato kaitiraan a kacitodong no yincumin, o papadamaen; saki kiwiko ponka, syakay sakalemed ato sakacikinaira no kicay, o papadamaen pacowat.”
I 1994 miheca 8 folad 1 romi’ad, Santìtongpao (yama no doho) malasawad to i likisi, makotay oya ci mingodoay pidoedoan kacingangan to “yincumin”. Ikor to, masalof to ko kimpo mapadama ko yincuminco, ato materek to ko caayay ko rahodayay to’asan ponka, mapatireng i rikec masimaw; ikor no 2000 mihecaan, misitapang to i pitilidan no kaemangay, masadak i pakoniyah a sowal ko pinanaman, masadak ko sarakatay malasibngsiay no finacadan, ’ayaw no mo’etep no mihecaan caay ho kasafaloco’an.
I 2005 miheca, midotoc ko Siencenyin piharatengan romi’ad ato lisinan sapidotoc a liyadan, mitelek to mihecahecaan saka 8 folad 1 romi’ad o “romi’ad no yincuminco”, naitini to mihecaan saka 8 folad 1 romi’ad, mala o romi’ad pahanhanan no kitakit. pasowal ko congtong itiyaay ci Chin suihen: “Pala yincumin han ko kacingangan to sanpao, o sapamo’ecel to kaitiraan no ma’oripay tonini i sera no Taywan a yincumin to so’elinay likisi no Taywan, todong sakapafeli a ira sakatari’ang no yincuminco tonini a sera.”
So’elinay ato sakalali’ay (真相與和解)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]2016 miheca 8 folad 1 romi’ad, o sifo no Conghuaminko pasi yincuminco a mili’ay a lisin i laloma’ no congtongfo, itiyaay congtong ci Caiyingwen komidayhiway to sifo no conghuaminko pasi yincumin a mili’ay, toya pipatirengan to 22 mihecaan a romi’ad no yincuminco itiya i, midayhiw to sifo ci Caiyingwen congtong, sarakat i 400 mihecaan to sakafades ato caayay ko malalenay padafoh no yincumincono Taywan, pasadak to so’elinay pili’ay.
Paini to sowal ci Caiyingwen congtong: “O cecay macakatay finacadan, latek itiniay mapatireng i kafadesan no roma a finacadan. Dengan caay ko cimo’ecelay kitakit mami ya sanay ko sowal, ano saan onini a likisi o sasaimeren miharateng, pasadaken no sa’elimnay. Nanoya, satadamaanay, o saso’elinen no sifo mitiyol ko nacilaay a nidemakan, oninian koya saka itini ako a tomireng.”
Itini tonini a sera no Taywan ko yincumin, mafades to adihayay karorayan, o nikapolongan citodongay mikowan i hekal miteka mitiyol, misapinang ko niyah to pikowan no ’ayaway kakeridan, a miliyaw miharateng ko niyah to tatapangan nonini a sera sakaira no kadoka’an.
Pasi Hawai a yincumin mili’ay ko congtong no Amilika, pasi New Zealand a yincumin mili’ay ko hongti no Inkiris ci Ilisapil, micering patiyol to to’asan sofal a kacingangan.
So’elin ko pili’ay no citodongay sifo, patodong aca o micalapay mikowanay pasimadoka’ay mili’ay a sa’awas, sapisalofaw to hatiniay lafin a iraay a ca’enget, o mamipaso’elin misi’ayaw to palamitan no doka’, misatiri’tiri’ to mafadesay ato caayay ka lalen i rayray no likisian, misa’icel i telekan a mifalic.
Oninian ko nisowalan nawiro paini ci Caiyingwen congtong: “Aniniay a pili’ay, talacowa halafin ko nikataloc, nika o pisatekaan koni. caay ka cifaloco’ kako to kafades Kadoka; no yincuminco to 400 miheca, pakayni i papelo a tilid, cecay a pili’ay a malasawad to. Nikawrira, paifaloco’ay akokonini, mili’ay anini, o mitekaay ko polong no salaloma’an no kitakit a finawlan ko sapili’ay.”
Pasiikoray ko pasafaloco’an (展望未來)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I’ayaw to 30 no mihecaan, pakayni i pisalof to kimpo a misaliyaliyaw, o onto sakinacecaycecay saan, mirara i sowal no yincuminco, to’asan sofalan, mirara to mikinaira i salongoc.
Wataay ho ko ray to sakasongila’aw no satelek, mangalay ko polong no syakay malacecay misa’icel, mafana’ to niyah a likisi, mafana’ to niyah a sera, mafana’ ko niyah to kasasiromaroma no ponka. Pasimili’ayay, pasikomoday ato pasicowatay, pasayra i fa’elohay ko ikor a Taywan.
Sin Taywan heping kikingkay nipasadakan 2025/8/1 herek no lahok 7 ko toki.
Mifalicay ci Masao Nikaw