跳至內容

O nengneng to ilisin (3)

nani… a masadak Wikipedia

O nengneng to ilisin (3) (對豐年祭的一些看法-3)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Kailisinan ira ko “pakomodan”. (豐年祭中的「迎靈祭」)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

To’as ilisin no niyaro’ no ’Amis i, ira ko masiikeday to pakomodan, pililafangan ato pipihayan. Sakacecay romi’ad to dadaya midemak to “pakomodan” a ilisin, ikor to pina romi’ad midemak to pililafang ato pipihayan. O tatenokan no ilisin ko “pililafangan”, caay ka dengan o finawlan, halo o komodan a kawas ato lafang, malakapot a romadiw, makero, miepah, mi’icep, maainiini a matatawatawa, malipahak toya romi’ad. O “pipihayan” o kakomodan no niyaro’ mifetir/mifetik, o fafahiyan no niyaro’ ko romadiway a masakero (caay pikihatiya ko fa’inayan), misera to komodan a kawas ato lafalafang.

O katadamaan no “pikomodan” matiya pidemak to “pisacepo’” a lisin, mateli i sapad ko toron, ’icep, fila’ ato epah. Mi’inip ko kakomodan no niyaro’ to epah, itiya pasifafaed micolipes, padoedo o kakomodan ato kakitaan no niyaro’ romadiw to sapikomod a radiw, mihamham to piraod no kakomodan a kawas i kailisinan a demak. toya pikomodan dengan o fa’inayan ko malikowatay masakero, fafahiyan ato kaemangay miki’araw i lawac, nika caay ka nga’ay micomod i laloma’, matefocaw no kawas.

Caayay ka tadamaan a pikomodan, nika midemak ko kakomodan no niyaro’ mifetir/mifetik itiya i, miceno’ ko talodo’ to epah, pasifafaed mifetir/mifetik manga’ay to. Nanoya kakomodan ato kakitaan no niyaro romadiw to sapikomod a radiw, mitahidang mihamham to komodan a kawas a mikihatiya to ilisin.

“Pikomodan”, so’elinen i o “palatadamaan a lisin”, orasaka o sasowalen no ’Amis to ilisin, “itiniay i cilisinay”, patodongan noni o pahanhanan no niyaro’, micomod i “salaloma’an no tadamaanay no ilisin”, o midoedo to nitelekan i lisin a ma’orip, midemak, sakaeca ka demak ko sakalatiih a cilafo.

Paherek to ko ilisin, midemak ko kakomodan no niyaro’ to “piihayan” a mifetir/mifetik, todong “piselong to tadamanay no lisin”, o finawlan itini i “piselong to tadamaanay lisin”, mapatiko tayra i ka’oripan to romi’ami’ad. Orasaka katimolay ’Amis (Posong) kiloma’an han ko ilisin, “Ilaloma’ay” sanay. Roma pahapinang to “laloma’anay a kadademak, caay ko kalingadan; nika ira ko talolongay harateng sakiilisin, micomod ko tamdaw i laloma’ no “tadamaanay lisin a romi’ad”.

O maanan koya “tadamaanay lisin a romi’ad”? nawhani oya tadamaanay kawas mikihatiyaay to i salaloma’an no ilisin a demak, o tamdamdaw midoedo to lisin a demak. cimaay koya nitahidangan a kawas i kailisinan? Onini a kawakawas o sowal no ’Amis o kawas saan.  

I 1986 miheca Taywan sisyo yofayof pasadak to “O pidafohan to sowal no ’Amis” misaheci ti kawas: (1) Wama a kawas, (2)kawakawa, ’adingo/salo’afang, mitifacay to tataparan a iraay, (3)kawas/palafoay.

So’elinen ko sowal masasifed ko harateng no ’Amis to saki kawas, nika manga’ay sasiikeden o “i saseraay kawas” ato “kakarayan a kawas” a tosa. O i saseraay a kawas, halo tekedan ’adingo, ’a’adopen ’adingo, malengaway ’adingo, milafoay ’adingo (tatiihay salo’afang, mirarakatay salo’afang), tofotofo, tekateka, lalooc kawas, maciwciw, ’orad, sara, lonen/’atoray. “kakarayan a kawas” halo malataw, cilocidal, folad, to’as a kawas (nga’ayay salo’afang, talakakarayan), kawas no cikawasay.

Orasaka, “pakomodan” no ilisin, caay ko pitahidang to kawas no to’as a lisin, mitahidangay to ikakarayanay isaseraay a kawakawasan. Kahacecay laloma’an no ’Amis awaay ko “pakawasan”, orasaka awaay ko pita’ong to to’asan a kaas a lisin. Ira ko papinapina kapah no ’Amis misalongoc to “pita’ongan to to’as” i kailisinan, kahinapecen ako ko matiniay, matiniay a “pikomodan” masaromotay ko kafana’anto “to’as a lisin”? ano eca mafiyolay to no Payrang to pipatireng to “pakawasan” hakiya?

Itini “pipakomodan” ano eca i “pipihayan” to, mikomoday no niyaro’ citodong to pifetir/pifetik, o todong no “salong no kacipinangan”. Matiya o pihamham no miso to picomod no tao i loma’ iso, paciro’ to kamay (kawanan/kawili) a mikawih, todong no faloco’ iso. Kacitodongan ko pikawih, pahapinang to pihamham no faloco’. O patodongan aca ko pikawih, nika awaay ko kaci’icel nira. Tatiih matira ko sowal iso: nawhani ira ko pikawih nira, saka mato ci’iecelay kako, comod comod sa toya a loma’. Ira ko matiniay a demak haw? Awaayto. Itini i kasasiromaroma no pitooran i, o todong no lisin o “salong no kacipinangan”, pakayni toni a salong no kacipinangan, pahapinang no faloco’ mangodo to saki kawas.

Orasaka, o foksi ko mitolonay to pitekaan no ilisin i, oya caayay ko mitooray a tamdaw aka a kasomowal: Aya, macalap/ma’awid to no Kristokiw a Kawas konini, saka caayto ka pikihatiya tonini a ilisin.

Malecad to, ano o mikomoday no niyaro’ ko mifetiray/mifetikay to pitekaan no ilisin i, oya mitooray a tamdaw caayka pasowal: Aya, macalap/ma’awid to no cikawas palafoay konini, mapaoning to, saka caayto ka pikihatiya kako tonini a ilisin.

Ano o ci’icelay ko pifetir/pifetik i, ciepocay koya mitahidangan a kawas i picomod i kailisinan hakiya? Pakayni i pipihayan misera a pifetir/pifetik ira ko “epoc”? o pikawih no tamdaw a micomod, oya pifahfah no tamdaw i sooy sa koya kawas, ano matira o tamdaw ko mi’emetay ari? O ningkiw no tamdaw matiya!

O pifetir/pifetik no tamdamdaw, ikaka ko no kakomodan no niyaro’ ano eca no cikawasay ko kaci’icel haw? Caayto! O cecay no paso’elinay dengan cecay ko Kawas ya sanay a mitooray, matalaw aca to “picering no tamdaw” a kawasan, caay piingir to kalikowatan no ilisin, tona pakatengil to kawas no ilisin caay sato paterep ko kamirmir, maaro’ay no palafoay hakiya? Na talacowaay to ko nano nipaso’elinan saw?

O pitolon no foksi o sapifalic aca to papotal no ilisin, nika caay kafalic ko tatodong i salaloma’an no ilisin. Masowalay to ako: pitekaan no lisin/pa’edaw nai pipalomaan to hapay/lamelo, caay to pipaloma kita to hafay/lamelo i, nika midotoc haca kita midemak to ilisin; tayra to kita i tokay, caay to kaliomah, awaay to pilitodan, nika midotoc ho kita midemak to ilisin; malingad kita i tokay, caay ka cakat ko kinaira, nika midemak haca to ilisin, nawhani o ilisin caay to ko pihemak to pilitodan, o pahapinang to piahowid/aray to kawas.

O nano masamsamay, mapa’ekelay no “palafoay tatiihay” ko tato’asan no ’Amis finacadan, talacowa misa’icel i masamaamaanay to sapiliyang a mico’ay, cimalasawadayto ko ’orip, hato caay ka lifet ko mipa’ekelay. Nanoya dengan to piti’er to sini’ada no kawas, pa’araw to pakayraan a miliyang, itiya a malowid ko tatiihay, pakaliyas to ko finawlan to katalawan a cipakoniraay.

Mahaen to kita anini, itini i tatiihay a ka’oripan, o midotocay to pidipot no kawas titaanan, saka ira kita i matini, orasaka pakayni tonini ko sapidemak ita to ilisin, o nian ko pahecian ato kacitodongan no “Ilisin” hananay.

Talacowa mafalic to ko papotal no ponka, nika salaloma’an no ponka caayto kafalic, o nian koya miredoan no mita a tatodong ato laloma’an no ponka.

Itini i kasaniyaro’aro’ a finawlan saheto to o mitooray to Kristokiw, Tingsokiw, Sinyaso ano eca roma pakayraan, anini o tolon ko pitekaan no ilisin o nga’ayay, awaay ko kafalic no tatodong no ilisin. Nika dengan o pidemak no sifo ano eca sician tamdaw a nicikerohan a ilisin ko so’elinay mafalic, mawiletay ko tatodong salaloma’an a ilisin, nawhani matiniay a ilisin o saki’arawan, pikiki aca, pilietanan no makeroay, caayay ko sakipiahowid/piaray to kawas ko nikeroan.  

Orasaka o kapah no ’Amis o mamiliyang to mikikiay ko pahecian a ilisin ko matatodongay.

Mitiliday ci Cilo singsi (2018/8/1)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Mifalicay ci Masao Nikar

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]