O lihadayay lomi’ad no hekal
世界自由日O lihadayay lomi’ad no hekal
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O lihadalay lomi’ad no hekal a sanay a sowal i, i ‘ayaw a sowal i olanan tora 123lihadayay lomi’ad saan, nawhani itini i sakacecay a folad to 23 a lomi’adanan ami palowad, o tatapangan haw i, ora pikiningan tora Conghoamingko(中華民國) i tira i 1954 .01.23 a lomi’ad a folad ato mihecaan, to kafafolaw itini i Koliya(韓國) a Ciwkoku(中國) ato Padaka Amilika(美國) maraholiway a holam tayniay i Taywan(台灣) tora miihangay to Kiwsanto(共產黨) a tamdaw, hapapolong to kakokoka ami kining toya lomi’ad, sanaw “o lihadayay lomi’ad no hekal” haan.
O pinangan nira.背景
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Itini i 1950.6 folad a mihecaan, toya misalingato ama fafolaw kola Koliya(高麗/韓國) a kanatar, saka 10 a folad(10月) mikihatiaay ko Ciwkoko holam(中國) a patayla to 30 polo’ a sofitay ami folaw, yasato toya no kapapolongan a sofitay i, Caay pakafilo ami folaw sanaw talalikol to, 11/26 toya folad a lomi’ad i, tangasa i 12 a folad, naitini i Pinlang(平壤) a talalikol, 1951.10 a folad toya mihecaan, itini i Panmentien(板門店) hananay ama sasowasowal a patelep to kakafolaw.
Yasato toya malepelay no kapapolongan a kanatal a sofitay i, milongoc ko Ciwkoku(中國) to sakapatatikol to polong sofitay a patikol ami nokay, ano caay to kakayhi ano makayhiay to, nikaolila caay paca’of ko kapapolongan a kakukoka, sanaw itini i 1952 a mihecaan to saka tosa a folad i, o kasasowasowal no polongan a kanatal a sofitay, caay pihayda to longoc no Ciwkoku(中國), oya-malepelay no sakapapolongan a kanatal a sofitay i pakaalaay to 17 a ^emangan, ilaay ko 10 a ^emangan i, caay ka kayhi ami nokay a patalalikol, itini i tosaay a ^emangan i, caay ka pacici aminokay i, pakaalaay to cecay a ^emang ira ko ‘enem a ‘esingan, opolong omaleplay a sofitay no Ciwkuko(中國) i ma^deng 173,700 tamdawan, o so’linay a tada sofitay nara i 21,300 a tamdawan, o sa’ayaway a sofitay i 600 a tamdawan, dodosato to faleday i 30 a tamdawan, midodo sato faled i 5 a tamdawan, safaleday to i 1 a tamdawan, itiniay i Ciciy(巨濟島) hananay a niyalo’ ama lofo.
1953.6 a folad to mihecan, itiniay i Fosan(釜山) hananay no Koliya(韓國) a niyalo’ tomalofoay a sofitay to 14,200 a tamdawan i, pasadak to codad ami ihang to Kiwsanto(共產黨), milogoc tosaka sadakaw mangalay a tayni i Taywan(台灣) ami comod i Conghaminko(中華民國) a sofitay, likorsato mahelek tokasasowal, calasato ko citodongay, nikaolira o Into(印度) a kanatal koci-todongay ami hapinang ami laheci to demak.
Halateng sakola Ciwkokay(中國的) a tamdaw i, hai:to o Intocing(印度人) ko citodongay ami hapinang to demak, nikaolira, ora toya no kapolongan asa’opo to lomaloma a kanatal koci todongay ami hapinang ato misakilac to demak, todongay toma’osiay to Kiwsanto(共產主義) osanay a demak, itini i kala-loodlood no kiwsanto ato Conghoaminko(中華民國) haw i, so’ling adihayay koma’osiay ami nokay a tayra i Congkou(中國), sanaw magalay cangra a tayra i Taywan(台灣) o sanay, likosato o taniay i Taywan toya mihecaan i polong sofitay 14,235 a tamdawan, ominokayay sato a tayla i Congkou(中國) a tamdaw i, sowalsa iraay ko makali’angay ato mapadesay, alatek likolsato iraay ko kinapatayay saan ko tengil. O tayniay i Taywan a sofitay i, adihay komi padangay i cangraan, ano nailomaay a kanatal a sa’opo ato icowacowaay i, mahecaday to ko faloco’ ami hamham i cangraan, o tayniay i Taywan amaraholiway i, toloay ama tatoortoor a tangasa i Kilong(基隆) osa’ayaway i, itiniay i 1954.01.23 a tangasa, toyasa alomi’ad ‘alomanay a tamdaw tayla i Kilong ami hamham tokatangasa nangra, dodosato taniay haca i Tayhok(台北) ami pahapinang to olah nangra ami hamham, mafana’ toko icowacowaay a karo niyaro’ i, polong sato ami kingking tota kingkingan, iraay ko tosa polo’ ira ko tolo ami kingking to ta kingkingan, sanaw itiyaay ami salingato ami pahapingang totodongay itira i sakacecay a folad to tosa polo’ ira ko tolo a lomi’adan to pikining tora 123kahodayan hananay a lomi’ad, tosa pikiningaw tora minokayay a mara holiway nai Koliya(高麗/韓國), itiyaay ami longoc to polong no hekal ami kihatiya ami kining to lipahak no faloco’, itini sato i 1954 amihecaan i, itini sato i Pongfo(澎湖) Makong(馬公) ami palowad to lihadayay hananay a talo’an.
Olanan sanay a Conghawminko(中華民國) a sayfo i, misanga’ tora “123lihadayay lomi’ad” hananay topi kining nangra toka pasadak to sofitay nai Koliya(高麗/韓國), dodosato taniay i Tayko(泰國) Mongko(曼谷) ami palowad tohatiniay a demak, olanan sato tora panokayay nai Koliya(高麗) a sofitay a tamdaw i, likor sato ora sayfo sato no Taywan(台灣) kocitodongay ami dipod to’orip nangra, irako talaay i pitilidan ami tiliday, iraay ko tayraay i sofitay ama lahitay, ato tayraay i katayalan ama tayal.
Salikolay to nawhani halafin to awaay ko fodfod ato lawlaw to kanatal, caay to kamatiya i’ayaw ami kining tora lomi’ad, malasawad toko kasasi’adad to i Tayliokay(大陸) a kanatal, ora sato tora Kiwsato(共產主義) hananay i, hato o mamalasawad to, sanaw ora sa to pikining tora “123 lahodayay lomi’ad” hananay a demak i, itini i 1993 amihecaan mifalic to a pala ono “hekalan a lihadayay hananay a lomi’ad”. Satohaw i o i Taywanay a nano malaholiway taylaay to i Tayliok(大陸) ama tayal ato palowad to tayal, mahemk toko i Tayliokay ami hamham, malecad tora ci Changcenghen(張城垣) hananay a tamdaw o hatilaay to ama hamham nangra.(Suman siwkolan ‘Amis/Pancah 1/23’25)
Tahapinangang參考文獻:
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]1. 陳布雷等編著. 《蔣介石先生年表》. 台北: 傳記文學出版社. 1978-06-01.
2. 抗美援朝志愿军战俘归国后 政策一夜之间翻了脸. 中華網. 2005-08-06 [2009-03-05]. (原始內容存檔於2009-02-28) (中文(簡體)).
3.張澤石. 《我的朝鲜战争——一个志愿军战俘的自述》. 北京: 時事出版社. 2000-10-01.
4. Foreign Relations of the United States, 1952-1954 Volume XV, Part 2, Korea. . Document 857 [2013-10-29]. (原始內容存檔於2019-05-14).(英文)
5.自由日的由來. [2014-07-26]. (原始內容存檔於2014-04-02).
6. 國史館館刊第二十八期(2011年6月),頁 115-154,接運韓戰反共義士來臺之研究(1950-1954),周琇環
7.志願軍戰俘紀事續集:生命只有一次 P24