Mapadesay kimad no ’Amis

Mapadesay kimad no ’Amis (阿美族的喪事禮俗)

O misa’alingayay no ina ko ’Amis finacadan, mikadafoay ko fa’inayan i loma’ no fafahiyan. Tana adada o mamapatay to ko fa’inayan, minokay tayra i pito’asan kasofocan ningra a loma’, icowa ko kasofocan i, itira ko kapatay o sanay konini. Roma sato i, o pinangan no ’Amis a finacadan, o mamapatay to nikaadada i, o papanokayen tayra i loma’, i loma’ ko kamelekan a mapatay, ta awaay ko ka cedaahan a miliyas to hekal.

Saka cecay, o kapatayan.(1.死亡)

O mamapatay to ko adadaay i, patihi ko laloma’an ato salawinaan, mitengil to paikoray a sowal no adadaay, miceli’ to ngangan no mapatayay, o katango’or to mapatayay. Maketon to ko sasela’an i, laloma’an ato salawina ko mipangingoyay ato pariko’ay. Ano o fa’inayan ko mapatayay i, patelien ko kaolahan no mapatayay a lalosidan patelien i tatihi, mapariko to no to’as a riko’. Ano o fafahiyan ko mapatayay o salikaka to fafahiyan ko pateliay to kaolahan a dafong patelien i kamay nira, mapariko to nitinooyan niteselan ningra i ka’orip ho a kiladom.

Sakatosa, Mitadem (2.埋葬)

O pinangan no ’Amis to sakimapatayay, manga’ay ranikay ko pitadem saan, ano toya romi’ad ano eca sakatosa a romi’ad a mitadem, no to’as a pitademan itira i aikoran no loma’, pasitimol ko pipateli, o sapad ko sapitahepo, ta dapongen to rengos ato sera. Nika i kaDipongan a pikowan itiya, patangic sa patayra i kapolongan ko mitadem.

Sakatolo, Mi’ocilay/Padongos (3.送靈祭)

Maherek ko pitadem i, mitahidang ko loma’ to cikawasay midemak, to sakanga’ay salo’afang no mapatayay mikapot to tato’asan.

Itini i cikawasay ko pidemak to mi’ocilay, o ’icep, epah, toron ko sapacakat, pasiwali ko pi’ang’ang to ngangan no mapatayay, o todong pikerid a pacomod to salo’afang no mapatayay milecad to mapatayay a to’as a malakawas.

Sakasepat, Paherek no pitadem (4.喪禮結束)

Maherek ko pipadongosan, saka tosa romi’ad midemak ko loma’ to pipakelang, todong pipaherek no kapadesan a romi’ad, tayra ko salawina i riyar ano eca i ’alo a mifoting mikalang; saan oya laloma’an mitahidang to mato’asay no laloma’an “mirakat” a demak, tayra i nirakatan no mapatayay i ka’orip ho ningra a pala, tinako kamaomahan (pimatangan) ano eca i talo’an a mirakat, o pihirateng to nikarorayan ato sahinom i nika’orip ho.

O pipaherek sanay ko pipakelang, toya dadaya mapolong ko salawinawina malafi komaen to foting todong pipaherek a demak, ikor nonini, manga’ay to padoedo malingad.

Roma a romi’ad, o picohongan, mikilim to romi’ad.

Saka lima, i loma’ no mapadesay milikat to sangiroan. (5.在喪家起狼煙)

Pilikat to lamal (sangiroan), o todong sapi hinom to cimapadesay laloma’an.

Ano ira ko mapatayay no loma’, o sangasaw no loma’, ano eca o finawlan to no niyaro’, ala tayrayra saan ko tamdaw a miraor, mihinom to cimapadesay a laloma’an. Nanoya, patayra ko lomaloma’ to felac, o dateng ato kasoy, ano eca tayra mipadang to demak no loma’.

Itiya, o mato’asay a sangasaw no loma’, miala to datong a kasoy, itira i fatihian no potal a milikat to lamal a misangiro, o patodong to sapafa’edet to mararomay faloco’ no loma’.

Maraod ko dadaya, o mato’asay i, ala aro’aro’ sa a miliyok i masalangtoay a lamal mingiro. Itiya o mato’asay misatapang to a mikimad, mikimad to ’orip no nia mapatayay. Roma sato papelo ko mato’asay, to pakayraay kafolaw no to’as, kalalood i Cepo’ a demak no ’Amis ano eca kawakawasan a kimad. Matiniay ko pisi’ayaw to ngiro a lamal.

Ira haca ko roma a sowal, katengilan a kimad no mato’asay to pakayniay a o maan ko tatodong no pilikat to lanal ici mapatayay a saan i, mahaenay ko sowal sa, itiya ho, awaay ho ko dawdaw, maraod ko dadaya to’eman ko romi’ad, awaay ma’araw saka caay kasadak ko tamdaw to dadaya, mato kapkap o sanay mikilim to aalaen.

Orasaka, ira ko ciwidangay a ’Amis a tamdaw to roma a finacadan a tamdaw, o Taruko finacadan ciira. Toya dadaya na mihakelong to widang miraod to cimapatayay a loma’, to’eman awaay manengneng, masasowasowal ko laloma’an a ngasaw i, koliniwen noya Taruko a tamdaw militangal ko tangal noya mapatayay, caay ka fanafa:na’ koya misimaway tonini a demak, maraod sato sakatosa romi’ad to dafak, nengneng han no loma’ koya mapatayay, awaay to ko tangal, aya! Cimaay ko militangalay sato ko ’alomanay. Araw han i, oya tayniay a Taruko a tamdaw ko militangalay sato.

Nanoyaan, ira ho ko mapatayay no laloma’an no ’Amis, milikat aca to lamal, kahapinangan to dadaya, pafa’edetay to mapadesay a laloma’an.

Orasaka, o maan ko todong no pilikat to lamal ano han ko sasowalen, o matiniay ko todong no ’Amis a finacadan to pilikat to lamal o saka fana’ to kacingangan no ’Amis.