Makay, piharatengan to patay a romi’ad
Makay, piharatengan to patay a romi’ad (馬偕逝世紀念日)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]6/2 aniniay saway (歷史上的今天)
Makay (Rev. George Leslie Mackay, 1844 miheca 3 folad 21 romi’ad-1901 miheca 6 folad 2 romi’ad,kowaping ngangan: Cie Ruili), masofoc i Ontario no Canada, i 19 sician tayni Taywan midinto ato paising, nawhani kafangcal no pidinto mapatodong to kawasan hakasi, o piceli’ no tamdaw pakaci “Makay hakasi”, matiya ni Ma Yikop ko kacingangan.
Masa’icel ci Makay palosiyang to pasifana’ no Kristokiw, caay ka dengan o patireng to ka’amisay Taywan Kristo ciwlo kiwkay, patireng haca to isingan ato pitilidan, mala aniniay lalowadan no Taywan, sakacifana’, mafohay ko harateng ato kafalic no syakay, tadamaan ko nidemakan. O da’oc no ’orip ningra matiya “O kalikat a caay ka langto” (Rather burn out, than rust out) sanay a tadanga’ayay ngangan, o palamitan a ngangan “Saheto saki ci Kristoaan” (All for Christ).
Misolapay no Formosa (福爾摩沙的探險家)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O mitooray laloma’an ko kasofocan ni Makay, o ciwlo no ciwlo kiwkay ko mama ningra, kalakapahan ho minanamay to kawasan kiwiko, itiya i 1871 miheca malafoksi, ikor toya miheca o pasiroma kitakit a singkiwsi mikalic to tamina tayni Takao no Taywan. 1872 miheca 3 folad, tayra i Tansoy, itini ko kahiceraan pitekaan a mipatenak, patireng to ka’amisay no Taywan sakacecay Kristo kiwkay.
“Huwei” han ko katelangay ngangan no Tansoy, nai “Tianjin katatelek” kasali’acaan no Taywan, macakat no kasakitakit satata’angay kalali’acaan a minato, oya sasingaran ponka no aniniay, kanga’ayan to’ek nai 1865 miheca tangasa 1905 mihecaan. Nai 1872 miheca tangasa 1901 miheca ko kaitira i Tansoy ni Makay, o kacowatan itiya, o nian ko kanga’ay ningra a misinting, paisingan ato pikiwikoan, militado to kanga’ay kalali’acaan minato ko Tansoy.
Saikoran no yopinkyok no Tansoy a hekal, mapatireng ko mitatoyay ko fangcalay cudad mikitosor mitolonay ni Makay hakasi a piharatengan a sinalit itira, tatihi ira ko pikalican to pirarakatan tamina, oya kacakatan ni Makay foksi itiya ho ko raan.
Matayalay no Kawas (上帝的臣僕)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Katahini ni Makay i Taywan itiya, toloay folad ko pinanam ningra to no Payrang a sowal nai pakaenay to kolong a wawa, nanoya mananam to mirarakat patenak a mikimad. Mipaising to adadaay finawlan, militod to wadis, palilam to iyo, micikeroh haca to no isian a fana’ ato kakka fana’, itira i padama no niyaro’ay no Kanata (Canada), patireng to sarakatay isingan i Tansoy: Huweikay isingan (’ayaway a Makay ising).
O piadah to adadaay ko demak ni Makay, itira sa i papotal ko pilafin, o pipatenak malawa to ko kaen t osi’enaw, o kamatira nga’ayay a demak o kangodoan no finawlan, nanoya ’aloman ko mitooray a paino’ mala mitooray, ka’amisay Taywan a kiwkay madadoedo to mapatireng.
O kahiceraan ni Makay ko Tansoy, 20 miheca maledef to ko ratoh i Taypi, katimol tangasa Miaoli, kawali tangasa Yilan, Kalingko. O finacadan halo Payrang, Ngangay, Pinpu finacadan ato Yincumin, da’oc no ’orip mata’elif ko kiwkay mapatireng, paino’ay a mitooray mata’elif ko 3000 no tamdaw. Malaheci ko patorodan no Kanata (Canada) ciwlo kiwkay cingraan “Katayra kamo a palanisawawaan Ako to polong no kasakitakit ato kasafinawlan. Ta pakaynien i ngangan no Wama ato Wawa ato Fangcalay 'Adingo ko nipipaino' i cangraan.”
Mifohat to fa’elohay pikiwiko i Taywan (開台灣新式教育之先聲)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I 1882 miheca, itira i Tansoy ci Makay o niyah ko misafacoay to pitilidan, o patodong to cecay ka’amisay no Taywan a sinkakoyin: O Oxford kakoyin (Oxford College, ’ayaway Cenli daykako). Ikor no 2 miheca itira tatinian patireng to sakacecay pitilidan no fafahiyan “Tansoy fafahiyan pitilidan”, talacowa dengan 45 ko fafahiyan no Kavalan ko mitiliday nika, o palalan to to’ek, pakayni patenak ato kiwiko pacakat todong no fafahiyan, mapeleng to mapalitay lakakawa.
Ikor no kapatay ni Makay, oya Oxford kakoyin mafalic ko ngangan to “Tatpi singkakko” mapatireng ko pa’ayaway mamitilid no sinkakko pitilid, i 1914 miheca malinah ko Taypi sinkakko tayra i Shuanglian no Taypi, oya pa’ayawan pitilidan mafalic ko ngang Tansoy congsi, macowat to ikor “Tamkang Senior High School” sato. Oya Taypi sinkakko i 1956 miheca malinah tayra i tingroh no Yangmingshan no Taypi mafalic ko ngangan to “Taywan sinkakkoyin”. Oya kaitiraan no Oxford kakoyin itiya i 1965 miheca mapatireng ko Tansoy kongsang pikowan pitilidan, micowat ikor a “Cenli daykako”.
Tona mapatay ci Makay foksi paterep ko pitilid no Tansoy fafahiyan pitilidan. I 1907 miheca o nai Kanata (Canada) fafahiyan sinkiwsi ci Cin Ranli (Jane Kinney,1877〜1965), Kao Hana (Hannah Connell,1869〜1931) ko citodong mikerid, masafa’eloh saki no fafahiyan a pitilidan, ikor o pidotoc to rikec mafalic ko ngangan “Tansoy fafahiyan kakkoyin”, ikor paci’ci han no Dipong citodong mikowan i 1938 miheca mafalic ko ngangan “Tansoy takaraway fafahiyan pitilidan”. Ikor no kalaloodan mafalic ko ngangan “Chunde Kaoteng fafahiyan pitilidan”, i 1956 miheca ato Tanciang congsi palekapotan to “Takedan Tanciang takaraw fafahiyan pitilidan”.
Kadafo no Taywan (台灣的女婿)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Citodong ci Makay to tarokos no kakarayan, o Tansoy ko kaolahan ningra a kailoma’, mata’elif ko 20 miheca ko ’orip itini Taypi, mihamon tonini a sera, sacisowal sa o sakalaTaywan a tamdaw “Caay ka dengan patekan kako, kaitini makinafalah ako to ’orip” saan. I 1878 miheca 5 folad 27 romi’ad, ci ramod cingra to fafahiyan no Taywan ci Cang Congmin (Zhang Congming), 2 ko fafahiyan 1 fa’inayan a wawa. I 1901 miheca 6 folad 2 romi’ad tona ci adada to kang no takolaw mapatay loma’ i Tansoy, matadem i kaolahan ningra a niyaro’, ’afo mateli i pitilidan no Tanciang congsi.
O tatosaay a wawa to fafahiya, cifa’inay to sito ningra, sakakaay wawa to fa’inayan Ruilian Makay minokay tayra i Kanata (Canada) a mitilid, paherek ko pitilid patireng to aniniay a Tanciang congsi, mapatay ko kaka to fafahiyan ato safa to fa’inayan 3 matadem i fatiian no mama ato ina. Sa’elinay o kadafo no Taywan ci Makay, da’oc no ’orip o pakadofahay ponka nonini a niyaro’ no Tansoy, maolah ato mihamon tonini a sera, mapalowad aca ko no aniniay tamdaw no Taywan.
Mikawitay: Lin Zhihong (Sintaywan hepin kikingkay dademakay)
Mifalicay a mikawit: ci Masao Nikar