Mafolosiay
Mafolosiay (靈恩派-Pentecostalism)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Saka 2 sici a Montanism o tatapangan no Mafolosiay a onto. Sa ci sowal sa cingra “Nilayapan no mako a pa’araw mitaelif ko pafeli no Fangcalay ’Adingo ci Pawlo aci Pitiloan a pipa’araw.” Masakero cangra to saka folosi, paretatenga nai kakarayan masakero malikelon, mapadama no Fangcalay ’Adingo. Saan ira ko cecay fafahiyan ci Masin, nai lotok masakero talaeno a mapatay.
Mafolosi ko sowal ngangra, miliyas ci Tertullian to mo’ecelay kiwkay a mikapot to Montanists. Paretatenga ci Augustine o sakaciteneng no ’adingoan a sowal ono sarakatay kiwkay, pasadak to pahateren konini a taneng. Itini i tenokan no sician no Cistertian a siwsi ci Jehoiachin pasowal cingra nai 1260 miheca miteka, ono fangcalay ’adingo a to’ek saan. O Cistertian ci Hildegard von Bingen siwni pakiradiwen ko ’adingoan a sowal, ta mirenaf to ’adingoan.
Paretatenga ci Lute o patosokan no pisafaloco’ to fangcalay ’adingo o sapipalosiyang ci Kristoan, palosiyang to sowal no Kawas. Pakayni i fangcalay ’adingo, mataneng no mita ici Yis Kristoan ko Kawas a miingir titaanan, orasaka malamo’ecelay ko nipipaso’elin. Orasaka pakaynien no Kawas i fangcalay ’adingo pahapinang to kodaitay, ciolahay, cisini’adaay a Kawas, caay ko ma’edesay, mo’ecelay, misawkitay a Kawas.
Oni Kalfin (Calvin) o sarakatay maledefay ko fangcalay ’adingo ko nengneng a harateng to sakikawasan a hakasi:
1.Malacecay ko tayal no ’adingo no Kawas ato sowal no Kawas: oni Kalfin (Calvin) terongan harateng no kawasan, o pitaneng no pakayraan saki pilayap to fangcalay ’adingo ato kafana’ to sowal no Kawas o malalecaday, o sapahapinang to pitanengan to pakayraan i kalecadan a macowat. Orasaka polong nai ’adingo no Kawas a nitanengan o papakayra i sowal no Kawas a pahapinang, polong no sowal no Kawas pakayni i ’adingo no Kawas a mapacekil.
2.Ici Yis Kristoan ko taterongan: o paterongan a pa’araw no Kawas ci Kristo, o paherekan no sowal no Kawas, orasaka makakiharay ko ’adingo no Kawas ato sowal no Kawas, makakihar a dademak ko fangcalay ’adingo aci Yis Kristo.
3.Kaitiraan no fangcalay ’adingo: kaitiraan o sakahapinang no katadamaan a makakihar, orasaka, kaitiraan no fangcalay ’adingo makakihar mapatireng ici Wama ato Wawa, orasaka fangcalay ’adingo caay ka dengan o fangcalay ’adingo aca, halo no Wama ’adingo ato Wawa ’adingo a malacecay (kapot).
I 18, 19 sician, misarocoday pasi fangcalay ’adingo ko nengneng, pasifa’elohay to salaloma’an no ’adingo, mapadama ko sakatadamaan no salikaka. I 18 sici pasiradiway, marocokay masapinang ko fangcalay ’adingo, pasowal saka tosa to sini’ada, ikor o nian ko pidoedoan no ilisin no limaay polo’ a misaheci to piino’ no ’adingo. Paretatenga ci Wesley o ’adingoan a sowal pakadofahay to tekedan pitaneng to no ’adingoan.
A. Hakasi no Fuller sinkakoyin ci Peter Wagner palitolo liyad ko rakat no Mafolosiay onto i 20 sici:
1.Saka cecay liyad
Rocokan “ilisin no limaay polo’ onto” (Pentecostal Movement), nai ci Charles Parham 1901 miheca i Topeka, Kansas, o nano pacefos no fangcalay ’adingo ko Bethel a sinkakoyin, ’aloman ko pasasiyoray a maadah ko adada. Ci William Seymour i 1906 miheca makerid tayra i Azusa no CA mikihatiya to sa’opo mapolin no fangcalay ’adingo, pasowal to ’adingoan a sowal, maadah ko adada. O ’alomanay a salikaka saheto o nai laenoay ’orip no syakay.
Saka cecay liyad paini to sakinatosa a ino’ o ’adingo a ino’, malitosaay no pipaino’, kalaliyangan i kawasan. Midotoc i masasiromaay pipaino’ masasiiked ko mitooray. Palecaden ko pilayap to ’adingoan a sowal ato pilayap to fangcalay ’adingo, caay ka papina ko pakalayapay to tayal no fangcalay ’adingo, saka palecad han ko ’icel no fangcalay ’adingo ato fangcalay ’adingo.
2. Saka tosa liyad
I 60 miheca a “Mafolosiay onto” (Charismatic Movement) malenak i tadamanay no Kristokiw ato Tinsokiw. O samafiyolay itiniay i Africa i ilisin no limaay polo’ ci David Plessis, pakayni i WCC ko pi’isid to Mafolosiay onto, palatilid ko tayal, malacalay i kasakiwha pakatanengay to mafolosiay.
Oya mikotoday nai fafa’eday no syakay, kasakiwha, daykako ato Tinsokiw. Saka tosa liyad i kawasan a macaliwa’: o ’adingoan a sowal o cecay no painian no fangcalay ’adingo, caay ko pakayraan no pipacekil no fangcalay ’adingo. Saka caay ko patosokan ko ’adingoan a sowal, sakacaay ka adihay no kasasiwtoc.
Saka tomes no fangcalay ’adingo o sapicowat to teneng ato kasafa’eloh no kiwkay, caay ko saka tosa a ino’. Kasa’opo pasi pahemek a ta’ong misatalolong mitaneng to patodong no pita’ong.
3. Saka tolo liyad.
Saka tolo liyad nai ci John Win itiraay i Anaheim no California fadisoso masakapotay macowat a masadak. Misatapang dengan o no Quaker papina kakeridan misakapot mitiri’ to fangcalay cudad a sa’opo, i 1976 miheca 10 folad itiya. I 1977 miheca 1 folad o pikapotan ni John Win.
Toloay folad itiya, nano 12 tamdaw matongal to 125 tamdaw, nanoya sa patireng mifalic to ngangan Calvary kiwkay. Tangasa 1977 miheca 4 folad, mitaneng to ko salikaka to katomes no fangcalay ’adingo, pasowal to ’adingoan a sowal, midemak to miafahay to adada, masolot ko ’alomanay kapah ko mikihatiyaay to sa’opo; mikihatiyaay tamdaw nai 125 matongal tangasa 700 tamdaw; o salikaka a mihecaan salongan 19 mihecaan, tangasa 1983 miheca i 21 mihecaan. I 1982 miheca 5 folad mafalic ko ngangan pisafadisosoan mitooray masakapotay; 1985 miheca matongal ko tamdaw tangasa 5000 tamdaw, roma ira ko 120 a kasaisal a kasakapot; doedoen ko ni Barrett pisa’osi, salongan ira ko 2000 ’ofad ko saka tolo liyad no mitooray.
Onini a misafadisoso’ay onto ira ko cecay kakeridan tamdaw ci C. Peter Wagner. Caay ka kahi mala o Mafolosiha saan, ci John White paretatenga to mafolosiha mato cango’otay pafeli to taneng ato kawasan to sapiharatengaw. Misaheci sa ci Wegener i, o mamitaneng cangra to ’icel no fangcalay ’adingo, i piadah to adada, mifahfah to palafoay, pasowal to ’adingoan a sowal, ato caay ka fiyol no tayal, mikihatiya to roma tayal no fangcalay ’adingo.
Oni John Way a pisaheci o pilokes to saka tosa liyad kawasan a tilid, o pisaheci ningra caay ka nga’ay palitosaen ko katadamaan no saka cecay, saka tosa liyad saan. Ono saka tolo liyad o nika caay ka lecad ko romi’ad, awaay ko kasasiromaan no salaloma’an. Oni Wegener to nisowalan a tilid patisil to limaay ninengnengan katadamaan no saka tolo liyad, i saka tosa liyad caay ko da’eco a tilidan manga’ay makilim saan.
I 90 mihecaan a to’ek masadak ko saka sepat liyad, onini a latiih, oya to nano saka tolo liyad onto ko tamdaw, mikerid to polong no kawasan harateng ato pakayraan, kasasiroma i pacomoden ko fa’elohay harateng no kawasan, fa’elohay pisaheci mala pakayraan micikeroh to fa’elohay pakayraan, mikapot to fa’elohay kasakapot. Saranikay sato matongal ko tamdaw.
David Barrett mitilid, World Christian Encyclopedia, 2001 miheca mipolong: 1987 miheca mafolosiha ira ko 2 walwalan 4 patek 700 ’ofad no tamdaw, nika i 2000 miheca 7 walwalan 7 patek ’ofad k otamdaw ((David Barrett,Todd M Johnson mitilidan World Christian Trends AD30-AD2000, William Carey, 2001).
B. Harvard sinkakoyin hakasi ci Harvey Cox minengneng to ilisin no limaay polo’ ato mafolosiha, no semo’otay miheca i polong no ’orirawan kadademak no fangcalay ’adingo onto, malitoloay ko kasatongroh faco:
1. Maacangay a sowal (no ’adingoan a sowal ano eca o nisowalan).
2. misimeday kopisarocod (Masiyaway ko salo’afan, mafolosi, salemed, makero, miadah ano eca mitaneng to roma pakayraan).
3. Colafad to patekan miheca (Payra i pa’araway ato paherekan sasowalan).
C. Jacquet mitili to Yearbook of American and Canadian churches, palatolo to mafolosiay pakayraan:
1. 1. Holiness-Pentecostal: “Taloay kasasa’er no mitooray sakafalic, makoracay, ’adingo ino’”:Apostolic Faith, Church of God, Church of God (Cleveland, Tenn.), Church of God in Christ, Church of God in Christ, Church of God in Christ--International, Church of God of prophecy, Church of God of the Mountain Assembly, Congregational Church of God, Original Church of God, Pentecostal Fire-Baptist Church Inc., International, Pentecostal holiness Church, United Holy Church of America.
2. Baptistic-Pentecostal: “Tosaay kasasa’er no mitooray sakafalic, ’adingo ino’”:Assemblies of God, Elim, Bible Church of Christ Inc., Elim fellowship, International Full Gospel Assemblies, International Assemblies of God, International Church of the Foursquare Gospel, Open Bible Standard Churches, Pentecostal Church of God.
3. Oneness Pentecostal: “Misahakeno to toloay malacecay a sowal, o Kawas ci Yis” (Jesus Christ alone is God):Apostolic Overcoming Holy Church of God, Apostolic Faith Mission Church of God, Bible Way Church of Our Lord Jesus Christ, World Wide Inc. International United Pentecostal Church.
Cecayay ko Kawas, patalahekal dengan o Kawas a cecay. Milikafay patatenga to Mafolosiay to toloay malacecay a sowal: Fangcalay ’Adingo, Fangcalay ’Adingo, Fangcalay ’Adingo. Wu Zuguang “Miliyasay a mafolosiay onto” patinako to no Toronto a sapalemed, no Cion kiwkay pa’aca to nanom, 1995 miheca kacacoelis no folad o remes ko misasaway to Taywan sanay mangahay pali’ayaw a sowal to saki kiwkay ato salikaka, sakarawraw a madoka’. Misamangah to miadahay to adada, misamsam to hekal mitakaw to ngangan, saka ciraraw miri’ang to syakay.
Milijafay patatenga to mafolosiay sa’icel sa sakowan ato milaop to no hekalan ’icel, o tatodong ato sakafiyol masasingataay, awaawaay ko todong to saki’icel no pikinafalah no ciwcika. O so’elinay a pitooran mangalay to fangcalay cudad ato kawasan a nipalalanan, o nikacaay pitolas milikaf, pilisomad ato pisalof, o nian ko saka eca ka siday.
Kacomahad no kiwha. (教派發展圖)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]
※ Campbell/Stone tradition kiwha o “Kristo tarokos kiwkay” Christian Churches (Disciples of Christ) USA o nai Amilikaay masadak a kiwha, mafafolod to Taywan Kristo Ciwlo kiwkay.