跳至內容

Lotekay

nani… a masadak Wikipedia

Lutekay (路德會-Lutheran)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Pi’olid ni Matin Lute (馬丁路德簡介)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

1. Rayray no ’orip, likisi ato pakafana’ to pitoor (一、生平、歷史與教義:)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]
1483 miheca Kasofoc ni Matin Lote
1510 miheca Micomod i Aokastin (Augustian) pinanaman to ratoh, nika caay pakacirihaday. Tangasa i 1513 miheca, itira i Witengpaw daykako pasifana’ to ’Olic, Kalatiya, Hiporay ato Roma a tilid (1516 miheca) itiya mapakacirihaday. Itiya a kamaro’an no citodongay to kiwkay oya Sen pitilo kiwkay, nai Raikeer (Tetzel) citodongay pa’aca to sapihepol to raraw a paya.

I 1517 miheca 10 folad 31 romi’ad ci Matin Lote itira i Witengpaw kiwkay pakafit to 95 liyad. Itiya ci Lote (Luther) awaay ko pisafa’eloh to kiwha ano eca sapifalicaw to pakayraan, dengan o pilongoc to kiwkay to sapipasadak no pikingkiw ano eca lalan no sapisalof.

1518 miheca Miocor ko citodongay ci Johann Maier of Eck a malaliyang ci Lotean. Maherek malaliyang, mala o sapikapot ni Posail (Bucer) to sapifalic to pitooran. 1518 miheca kaciherangan mikapot ci Melanchthon (1497-1560).
1519 miheca Itiya i Laypisi (Leipzig) miliyaw aci Ek (Eck) milaliyang. Ci Eck i 1520 miheca 6 folad 15 romi’ad miparatoh ci Lotean o masiromaay ko pakayraan. Nanoya toya miheca 12 folad i Kolon (Cologne), Liege niyaro’ mitodoh to nitilidan ni Lote, o dayhiw no citodongay kiwkay ci Alante (Alander) misetekay mihapiw ci Lote (Luther) mi’ekakay to sifana’, matefoc o masiromaay ko pakayraan.
1520 miheca 5 folad Psadak ci Lote to saka cinga’ay no demak: pasadak to moraraway saki nga’ay no demak a malamo’ecelay.
1520 miheca 8 folad Mihapiw ci Lote to “Patayra i Germanic tadamanay ngasaw a pasadak a tilid” (To the Christian Nobility of German Nation): Paratoh

1.     Polong no finawlan o citodongay to ta’ong.

2.     Dengan o Fangcalay Cudad ci’icelay.

3.     Tasaay kitakit: pifalic no kiwkay caay ka i kakeriday no pitooran, itiniay i kitakit.

1520 miheca 10 folad Hapiw

1.“Malafel tayni i Papinaon ko kiwkay” (Babylonish Captivity of the Church): pa’icel to masongila’ay pitaheka (o mamilayap to ‘epan ato takid), aci Kristo i pitahekaan so’elin ko pikapot (miliyang to palaheciay sowal).

2.Paini to pakoniraay no mitooray (On Christianity Liberty): pipaso’elin a mala mo’ecelay, o pakayraan no kawasan a lalan, nanoya todohen ko mi’ekakay a sifana’ ato sarikec.

1519 miheca Midotoc ci Charles V to Tadamaanay kitakit no Roma a hongti (H.R.E), oya ci Caliman hongti (800 miheca mapatireng) o saki’emelay, dadahalay ko sofal a hongti.
1521 miheca 2 folad Hongti no kiwkay pasadak to cecay sapi’ekak a sifana’. Mipa’ading ci Saxony ci Lotean, orasaka ci Alander makanir ci Calis saka lima (Charles V) micering to sapirepet. Ci Calis saka lima (Charles V) malalood to France itiya, mana’ay cingra to Toic (Germeny) masasiwtoc a caay pirepet ci Lotean.
1521 miheca 4 folad Itira i Worms mitengil to piliclic i, pasowal ci Lote (Luther) to sowal: Itini kako a tomireng (Here I Stand).
1521 miheca 5 folad Repeten no kitakit (1521 miheca 12 folad – 1522 miheca 9 folad), ikor alaen ni Saxony tayra i Waltepaw (Wartburg), nanoya miteka mifalic to Toic (Germany) a Fangcalay cudad.
1522 miheca Mifalicay malitasa o mirofirofay ato masomaday. No macerosay: Bodenstein & Muentzer (micokeray to maomahay miliyang); Melanchthon aci Lote masomaday.
1523 miheca Miteka misanga’ ci Lote to radiw.
1524 miheca Lote aci Erasmus malaliyang to “Pakoniraay harateng” kasini’adaen ni Erasmus, nika ikor ci ramod ci Lote a felihen aca.
1525 miheca O piliyang no maomahay i, micoker ci Lote to tadamanay ngasaw (tosa ko kapidahan ni Lote: roma ma’alang to Yotaya).
1526 miheca Miteka ci Lote mitilid to Toic (Germany) a sapimisa.
1529 miheca •    Itira i Speier lomaocan no kitakit, fa’elohay kiwkay mararid miliyang to ’alomanay Tinsokiw, saka cingangan to miliyangay pitoor “Protestant”.

•    Mitilid to “Ta’akay salicay a sifana’” ikor mafalic o “Mimingay salicay a sifana”.

•    Oya ni keridan ni Zwingli a mifalacay pakayraan ato Martin Luther a nipatirengan a Lote pakayraan, itira i Marburg masa’opo pakaraan a laoc. Kalomaocan pakayni to saka 15 liyad a sifana’ malalicay, oya 14 liyad a rafas malaheci ko kalacecayaw, dengan to aikoray toya fatad to pakayniay to pitahekaan caay kalacecay ko kaainian. Nawhani onini a fataday a sifana’ malitosa ko kasasowalan, nanoya mifalicay pakayraan ato Lote pakayraan nanoya a malitosaay ko rakat, o kalimelaan, o kalaliyangan i:

‧Malaheciay (Tinsokiw) o Tinsokiw a paratatengaan ikor mapalemed ho no simpo, oya epang ato takid mala tireng ato remes ni Yis. Milayapay i pakayni toni a epang ato takid mipalada’ ci Kristoan.

‧Palaheciay sowal (Lutheran) Martin Luther paretatenga ikor pakayni i matayalay no Kawas a mipalemed, o tireng ato remes ni Keristo tayni tina epang ato takid, o epang ato takid caay ka o maladafongay mafalic; nika ira ko so’elinay pikapot ni Keristo. Milayapay pakayni pipalada’ to epang ato takid, milayap to tireng ato remes ni Keristo a mahepol ko raraw.

‧Piharaten a sowal (Zwingli) Zwingli parepatenga pitaheka o piharateng ci Keristoan mili’acaay to raraw sapa’orip, o tireng Ningra ko sakapecih, saki titaanan ko karokis no remes Ningra. Haenen ita ko demak, o piharatengan to Tapang. Epang at oremes awaay ici Keristoan ko dafongan ato ’Adingoan kasakihar. O milayapay pakayni pipalada’ to epang ato takid mapolong miharateng o mitamorongay to raraw.

‧Salongan a sowal (Calvin) Calvin paretatengan ’Adingoan ni Keristo itiya mikapot to epang ato takid, epang ato takid awaay ko no dafongan ni Kiristo a mikapot. Miliyapay pakayni pilayap to epang ato takid milayap to pikapot ni Kiristo a ci sini’adaay.

1530 miheca I Melanchthon mitilid to Augsburg Confession. Ikor no 300 miheca, 1830 miheca Mendelssohn malaheci matilid “Reformation Symphony (no.4 in D)” piharatengan.
1535 miheca Mitilid to Kalatiya a pacefad kailahan ni Luther, ci Katie ako saan.
1546 miheca Mapatay.
1580 miheca Lutekay malaheci ko sifana’ – lali’ay tilid (Formula of Concord).
1618-1648 miheca 30 miheca kalalood no pakayraan, ikoray ira ko pakoniraay a pakayraan. (1572 miheca France i St. Bartholomew mifades to tamdaw, oya mifalicay pakayraan maemin mapatay i France. Oya ma’oripay milaliw tayra i Netherlan, o Tingsokiw ko kitajit no France tahanini, o mifalicay pakayraan sakaira no Netherlan kitakit, RCA o nano Netherlan malinahay patirengan a kiwkay.) Geystlich Gesangk Buchlein, (Spirtual Hymn Booklet). Misanga’ haca ci Luther to saki pikotosimon a radiw; pasowal sa cingra: “O radiw o nano pafelian no Kawas a tadamaanay saki tamdaw a saka tosa kawasan”. Hatira ko pisafaloco’ ningra, ikoray Luther pakayraan mapalowad ko onkako a matanengay.

2. O demak no pilihay. (二. 禮拜儀式:)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Masa Luther pifalic ko demak a milihay, pala Toic (Germany) a ponka ko pimisa. Misanga’ to raradiwen no niyah, misanga’ to 37 a radiw (ss 163. 320. 353). Luther i 1542 miheca 4 folad miteka pasadak to saka 1 fa’elohay sapahemak radiw, ilaloma ira ko 8 radiw, ira ko ni Luther a nisanga’an, pangangan sa:

3. Pahecian: (三.結論:)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

(1)Kawasan tadamanay tamdaw: Malamo’ecelay ko paso’elinay.

(2) Miliyokay to ciraraway tamdaw.

(3) Masafa’inayan ko pinangan.

(4) Tadengalay paso’elinay faloco’ (ss 320).

(5)Mikilim to so’elinay.