Lalood i Motan
Lalood i Motan (牡丹社事件)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]10/18 Romi’adan no likisi: Lalood i Motan. (10/18歷史上的今天:牡丹社事件)
I 1871 miheca 10 folad 18 romi’ad, matiya to ko rakat no tamina no Ryukyu, malaheci ko demak mamipatiko to ko rakat no tamina minokay, nika caay ko kafana’an pakalitemoh to faliyos, o cecay tamina Miyakojima moraraw to ko rakat a mapawpaw saka itira to i Bayaowan (Mancu no Pintong). Tahacarcar to koya tamina a eca to kanga’ay romakat, talasekal to ko 69 ko tamdaw mikidama, katalasekalan ira ko 3 tamdaw ko ma’alolay a mapatay, dengan to 66 ko tamdaw ko talasekalan mapa’orip.
O sarakatay demak i Bayaowan koni, o lalengatan no lalood i Motan koni. (這是八瑤灣事件的開端,也同是牡丹社事件的遠因。)
Kafadesan no Miyakojima a tamdaw (宮古島島民遭難事件)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Oya katacarcaran no tamina a sekal tala’ayaw i, malitemoh ko Payrang a tamdaw, o kanga’ayan a romakat nasa koya mapa’oripay tamdaw, nika i karomakatan i lalan, milengat ko faloco’ no Payrang to tatiihay, cefisen naira ko dafong no tamdaw no Miyakojima, matalaw to koya tamdaw no tamina to kakari’angaw, saka nitelek to caira to piiked to Payrang a romakat.
Pacarcar ko tamdaw no tamina i lalan a komaen patireng to ngayangay milafin, i ray a lalan militemoh haca ko Paiwan a finacadan (Kawse ngasaw), padamaen no finacadan caira, pafeli to kakaenen, patadoen haca paini to pilafinan. Saka tosa romi’ad, talalotok ko finawlan no sangasaw a mi’adop, mingitangit to tamdaw no tamina akaa kasadak nahan, tengil han to noya tamdaw no tamina malo sakaci’angi a katalawen. O nika eca ka songila’ ko kalalicay (o nikafokil to sowal) ato rofoen no ngasaw a finacadan o sanay ko katalaw, matimiay saka, telak sato koya tamdaw no tamina a milaliw.
Oya sato, mafana’ to ko finawlan no finacadan to nika eca pasifana’ no tamdaw no tamina to piliyas, paretatenga o tatiihay koni demak sato, misatapang to misolap mihapinang toya tamdaw no tamina. O pilaliw noya tamdaw no tamina midoedo to ’alo malitemoh ko cecay laloma’an, o milali’acaay to Yincumin koni laloma’an, mihayda midama to tamdaw no tamina. Nika oya sato finawlan no finacadan matama to naira koya tamdaw no tamina, milaop a tayra toya kaitiraan no malali’acaay loma’, caayto pakasongila’ ko kalalicay no tawki, saka ira to ko cimapatayay tamdaw no tamina. Ikor to o kakitaan no Paoli ngasaw ci Yan yuwan ko misalofay to demak, mapa’oripay aca ko 12 tamdaw no tamina, mapadama to no citodongay, saka tosa miheca 6 folad sanga’ay sato ko piliyas a minokay naira.
Awaay ko todong salongoc no Mancin to papotalay finawlan (清廷主權不及化外之民)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Katengilan koya mafadesay tamdaw no tamina itiya, maleca toya demak i Bayaowan, mipadama ko Mancin toni, saka patilidan no Ryukyu to piaray, saka awaay ko sapitiyolaw to ikor noni a demak.
O Dipong sato itiya, o Meijiishin, mipalasawad to mi’erecay pikowan, pasitenokay ko pirikec, palasawad to kasasiiked no pikowan, o nano Satsuma-han pala o Kagoshima ken. Nikawrira oya nano Satsuma-han ko pidoedoan no Ryukyu i, saan pasi Congko ko padahof, orasaka “Tosaay ko pasayraan” pakayraan caay ho kafalic, nika o Dipong halafin to ko pisamawmaw to saki Congko Dipong a kalali’acaan sakinaira no kicay, o sakanga’ayaw no Dipong ya sanay, saka pakayni toya demak i Bayaowan ko sakatadamaan no pidemak.
I 1873 miheca, pakayni demak i Bayaowan, miocor ko Dipong to misolapay mitengil to Mancin masamaan to demak i Bayaowan, katengilan o nika laheci pakayniay sapipadafoh ato pipanokay a demak, awaay ko kihar saki no Dipong a todong, oya sato Dipong to mafadesay mifotingay i, nawiro caay pipakinali to miri’angay yincumin no Taywan sato, paini sato koya citodongay Mincin “o yincumin o papotalay no nikowanan a finawlan ciira, o tatefocen mimaan, tengil sa ko no namo pidemak” sato. Midotoc to “papotalay nikowanan finawlan” sanay a sowal, o pidoedoan to no Dipong a pakayraan milood.
Kalalood i Motan (牡丹社事件)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Pakalayap to sakacitodong i, misamawmaw to ko Dipong tonini a demak, oya kakeridan no sofitay ci Saigo Tsumoru michi ko mamikerid to sofitay, pasiInkiris, Amilika micaliw to tamina no sofitay ato komong kalalood ci Ri sentoku, ikor sarakatay sotoku no Taywan ci Kabayama Sukenori o nisolapay to Taywan itiya.
I 1874 mihecaan, masapinang to no Inkiris, Amilika ko pisamawmaw no Dipong itiya, ona painiay to ko Mancin to ratoh, miselicay ko pinangan no Mancin itiya, oya nano “papotalay nikowanan finawlan” patiyol to “talacowa koya finawlan caay ka i rikec no Congko, nika i salaloma’ay sakwan no Congko caira” sato, o Inkiris, Amilika patikol miala toya tamina.
O nipipaekel no saki kacacofelan a demak no Dipong itiya, telak sato pipalasawad demak no sofitay, nikawrira pakalayap ci Saigo Tsumoru michi to pi’eses to nika koesit ko paca’of nira, sacisowal sa o sakalasawad no kacitodong no kakeridan ako ko pilood to yincumin ko nga’ay saan, saka pakonira han to no Dipong, nika ikor no demak nicorcoran ko tatiihay nidemakan nira.
I 1874 miheca 5 folad 12 romi’ad, sofitay no Dipong ira ko 3,600 tamdaw nai Seliao (Cecen no Pintong) macakat, ira ko kalaloot itiya. 5 folad 22 romi’ad, malalood to i Simen (Simen no Motan i Pintong), talacowa kiemel ko Paiwan finacadan, nika cango’ot ko sapilood ato caay ka ’aloman ko tamdaw, masafa to a tararikor. I 6 folad 1 romi’ad, milefek to no Dipong ko kasangasaw finawlan, ma’emin matodoh ko loma’ itiya. 7 folad 1 romi’ad, kasangasaw finawlan matapi’ to, nanoya sa paherek kina lalood.
Paromaay nisafaloco’an a demak (別有用心的義舉)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Patireng to kahiceraan i paherek to lalood no Dipong, nika caay ka tatami ko ka’orip a tadancaay, dotocen ko pisa’osi i, malifongay malitosaay ko tamdaw, roma a sowal, kaitini i Taywan, salongan ala kina tosa ciadada to salifong, madengaay mapatay mata’elif ko 500 tamdaw, patinakoen i kalaloodan mapatayay caay ka raod ko 20 tamdaw, o caay ka nanam to romi’ad a cimafadesay to tamdaw ko Dipong.
Ikor no piocor no Dipong to sofitay ni ocoran no Mancin nisolap to Taywan ci Shen Baozhen itiya, ipisolapan to kalodemak miraod to sofitay no Dipong to sapifootaw. Ikor no kalaloodan a masasowal, miliyaw ko Mancin to todong salongoc sakowan, milongoc to piliyas sofitay no Dipong, orasaka cango’ot to tamdaw ato dafong ko Dipong saka tararikor o sanay to i kalalicayan, kilim o sanay to tarokos no Inkiris a ci Vetoma a masasili’ay. Onirihanaw ni Vetoma to kalali’aca no demak, saka sa’icel o sanay to masasowal. I 10 folad 31 romi’ad, masasitelek ko tatosaay to “Beijing patodongan telek”, patodongan no telek o “padama to finawlan a lowad” ko pihamon piocor no Dipong to sofitay.
O lalowadan no Dipong kai “padama to finawlan a lowad” a “finawlan” todong pihamon to finawlan no Ryukyu, matiya o sapihayda no Mancin ono Dipong a todong ko Ryukyu o sanay, o sapilaheciaw no Dipong mihaop to Ryukyu “Ryukyu a setek”, saka patireng sato to Okinawa-ken, milaheci to pasitenokay ko pirikec ato no niyaro’ a sakowan. Ikor miliyang ko Mancin tonini, todong “finawlan” sanay o pilecad pidama to mafadesay a mifotingay I’ayaw, nika awaay ko paherekan no kasasowal, tangasa to i Nisshinsenso (Jiawu zhanzheng) a matapi’, awaay to ko faloco’ no Mancin to saki salongoc to Ryukyu a malaliyang, nanoya sa mihaida ko kasakitakit tonini.
Ikor a kalalood i Motan, mafalic to ko pidemak no Mancin toya asimaanay sanay pinangan, halo patireng to citodongay mikowan kasaniyaro’ sakowan ato pasisawali ko pimatang, itiya to masapinang ko sakilalood no pala a fana’. Nika mapaini to ko Dipong to kacifades no salifong, o nianay ko pisahalaka no Dipong to sakiisi isingan ko pakayraan no demak.