Konglikay
Konglikay (公理會: Congregational Church)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]1. Makoracay mitooray. (一、清教徒:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Mala hongti ci Mary, mifalicay mitooray maherek to patala to masatadasay a sera, caay ka pawan ningra ko ina ato sawaco no niyah, misa’icel mikari’ang to demak no mifalicay to pitooran, kari’angen ko mifalicay, palowad to Tingsokiw. saka enem miheca to kala hongti mapatay cingra, oya pifalic to pitooran no Inkiris a tayal mapadoedo aca.
Ci Elizabeth saka cecay ko midotocay, malatosaay ko pidemak ningra to kanga’ayaw, pa’icel cingra o hongti no Inkiris o tatapangan no Inkiris kiwkay, polong no kitakit a kiwkay masacecay ko ’edaw no pita’ong, oya kapolongan a sapitolon a tilid. Sapalasawad to kalaliyang no pakayraan ato lalood, nika oya nai Reniwa (Geneva) patikoay a mifalicay pa’icel to tadamaan no Fangcalay cudad, I 1559 miheca o miliyangay ko pinangan, miliyang to kapolongan tolon a tilid ato kakeridan no pita’ong (tadamanay riko’).
Roma tamdaw mangalay miliyaw misa’opo to kiwkay, patireng to Konglikay ato paceno’kay, roma a tamdaw itira sa i sakowan ko pifalic a makoracay mitooray sa o Independent han to cangra. Katadamaanan:
(1) Caay ka sa kiwha, itira sa i laloma no sakowan a mifalic. O safana’ nangra talolong ko kafiyol to ni Kalfin (Calvin), misa’icel to kaira tatapangan raraw, matoleday, paso’elinay o mo’ecelay, ato pa’ayaway sowal.
(2) O miliyangay to tadamaan no taheka ato miliyangay to todong, ma’imer a miliyang to sa’edaw no
pitadem.
(3) Dengan o pingodo to Fangcalay cudad, awaayto ko roma.
(4) Ma’imer to pisarocodan ato wayway a demak.
2. Konglikay: Makoracay mitooray a maroharohay faco (二、公理會:是清教派的激進形式。)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I 1581 miheca miliyas cangra to kitakit a kiwkay o miliyasay sa ko pangangan, nai ci Ropet Pron (Robert Browne, 1550-1633) ato ci Henry Parow (Henry Barrow, 1550-93) ko pikerid. Mitilid cangra to pakayniay to sapasifana’ a faco. 1581 miheca i Norwic (Norwich) patireng to kiwkay, mitelekan ko pikapot, kakoniyah mipili’ to patenakay tamdaw, midotoc to nitelekan ko demak, ci salongoc ko salikaka mico’a’ang ano eca malaliyang to demak.
Ikor itira i kitakit kiwkay ko tayal ni Ropet Pron (Robert Browne), tangasa kapatayan. Ci Parow (Henry Barrow) to ko midotocay to tayal tangasa 1593 mihecaan a mapatay. Ci J. Ropinsen ( J. Robinson , 1575-1625) (Pilgrim Father) adihay ko nitilidan, mangalef ko ni Yohani Owen (John Owen, 1616-83) nitilid to “The Nature of a Gospel Church” ikor malapaterongan sifana’ no Konglikay.
3. Sarikec. ( 三、教制:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Kakeridan: Tingsokiw, Lotekay, Senkongkay, Wislikay, Tongcenkiwkay.
Dayhiw: Mifalicay pakayraan=Ciwlo pakayraan.
Slikaka: Konglikay, Paceno’kay.
4. Sfana’: Pron ato Parow (Browne & Barrow) nano Kalfin (Calvin) pakayraan. (四、教義:Browne & Barrow屬於加爾文派。)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot](1) Mipalasawad to no kitakit harateng, awaay ko todong no sifo mitelek ano eca mikihar to demak no
kiwkay.
(2) O salikaka no kiwkay pakoniyahay micomod, oya paretatenga sanay mitooray micomod i nitelekan saheto o salikaka no kiwkay.
(3) Pa’icel salikaka o citodong to ta’ong, mipili’ay ko kiwkay to foksi ciwlo, mipadamso to pakosiya ato maponengay tamdaw.
(4) kasakiwkay i hoyin ato midemakay o misiikeday, nika masasidama o malikakaay.
5. Amilika. (五、美國:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I 1620 miheca tayni fa’olohay pala a makoracay mitooray, nano o misiikeday (Independent), nika i Amilikaay a makoracay mitooray i Masacusa (Massachusetts) patireng to mirocokay kasanga’ay no syakay, niMosi a rikec, saan milaheci to so’elin no Kawas ko patosokan mikowan to sici, tangasa i 1833 miheca mapalasawad ko Masacusa. Saki ciwiko masafaco nangra, siiked i 1636 miheca ato 1701 miheca mapatireng ko Hofo (Harvard) ato Yale (Yale) daykako.
I 18 sici masereray, ikor o Konglikay ci Yonatan Edward (Jonathan Edwards, 1703-1758) ato Kalfin Wili (alvinistic Methodist) pakayraan ci Cioci Waytefid (George Whitefield, 1714-1770) to ko mikeriday, misatapang to i 1740-42 mihecaan mapalowad.
Ikor ci Yonatan Edward (Jonathan Edwards) patireng to Niw cisi kakoyin (New Jersey College) oya Polinston daykako (Princeton University). Kalalaedan midotoc patireng to Wilian, Amhert, Opelin (Williams, Amherst, Oberlin) pitilidan. 19 sician, salongan ira ko 100 ko kiwkay miliyasay to Konglikay, mipatireng to Malacecayay ko tireng no Kawas (Unitarian) a kiwkay. I 1781 miheca patireng to “Amilika kitakit wiyinhuy (National Council of the U.S.). tolo miheca kina cecay malisaot. 1833 miheca patireng to Kongli nipatatekoan (Congregational Union).
6. Malikowat Kristo kiwkay (六、聯合基督教會:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Malikowat Kristo kiwkay (United Church of Christ) I 1957 miheca masarocok, nai Kiristo Konglikay sokay ato Ratoh ato mifalicay pakayraan kiwkay a matateko. 1997 miheca ira 1,400,000 ko salikaka.