Kalalood i Cepo’
Kalalood i Cepo’ (大港口戰役)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O demak i Cepo’ (Tarawadaw ’Amis: Karawrawan a demak no Cepo', demak i Kiwit: Karawrawan a demak no Kiwit), ano eca Lalood i Cepo’, kasasitoc no sofitay ato demak no sician i no Kalingko a kowan, kasasiwtocan itini i Cepo’ ato Kiwit niyaro’ no ’Amis ato Mancin a sifo, itiniay i 1877 miheca piliyang to Mancin sifo “O pipacomod to sakowan i yincumin a demak (Kaisanfufan)” a picingcing no sofitay, tahaikor masamangah no sofitay ira ko kapapatay no demak.
Lalengatan no demak i Cepo’, pakayniay i “Pacomod to sakowan i yincumin a demak (Kaisanfufan)” satawo’ no Macin i pasawalian, saka ira ko sasiwtoc to itiniay niyaro’ no ’Amis. Patangic ko sofitay no Mancin to i niyaro’ay finawlan mipalalan, misafelaw ato misamsam to yincumin, o niaanan ko sapiliyang no ’Amis a finawlan. Sakitini a demak, mapanono’en no sofitay pakaen to ’epah ko kapah no ’Amis, mapawaray konini a demak, tahaikor o tatiihay ko pahecian.
Pakayni tonini a demak o nai ci Sen Paocen a “Pacomod to sakowan i yincumin a demak (Kaisanfufan)” a satawo’, pacomoden ni Wu Guangliang ko sofitay tayni pasawali, pacofilo sa mipalalan nai Kohkoh tangasa i Cepo’ to lalan, o niaanan ko sakapiliyang no Kiwit niyaro’, Dafdaf niyaro’, ’Amisay niyaro, itira to i Cepo’ ko kasasiwtocan. Caay pakalowid ko sofitay no Mancin itiya.
Orasaka o panono’ay mangahay ko demak ni Wu Guangliang, patirengen ko kali’epahan, misamangah to kapah no Cepo’ niyaro’; tangasa i kafecolan a malasang, awaayto ko ’icel milifet, itiya o kowang ko sapipatay to finawlan, saka maemin to malefek ko kapah no ’Amis finacadan itini i Cepo’. Mayakyak kina ratoh i niyaro’ i, misatapang to ko finawlan milaliw pakayni i lotolotokan ano eca miti’er to roma a niyaro’ itiya[1].
Ikor katengilan a sowal, o naitiniay i sa’owc no Kalingko Posong a “Tacoang (Tangafolan) tamdaw” (Taivoan finacadan tamdaw) ko mipadangay to Mancin sofitay milood to ’Amis finacadan, dotocen ko nano sowal no Tacoang Taivoan tamdaw, pakayni tonini a demak o katatiihan: sa’ayaw ira ko kasasipaloko miselenay to fokoloh ko Taivoan ato ’Amis a tamdaw, akaa pipadang to sofitay no Mancin milood to Cepo’ ya sanay, nika paseka a pisa’ada no sofitay no Mancin, mipadang aca micolo’ to felac kakaenen, sakalalood, kaforawen no ’Amis mapapatapatay, saka ikor o kasasiwtocan to no konini a katatiihan a demak:
ikor no kapatay no sofitay a maliwasak, tayra ko ’Amis a tamdaw i ka’ayaw no Tacoang (Tangafolan) tamdaw picolo’an to dafong, sakalalood, wata to ko nipatayan nangra a kahengang to ko mata, manengneng ko Tacoang (Tangafolan) tamdaw o pitapa’, ira ko Tacoang (Tangafolan) tamdaw misodoc to po’ot a mico’ay, pakanengneng ko tatihiay a Tacoang (Tangafolan) tamdaw to kapatay no cefang i, ana mapatay kako nasa, misodoc to po’ot mipadang to kapot mipatay to ’Amis a tamdaw, romaroma a ’Amiis a tamdaw pakanengneng tonini i wata ko kalim, paretatenga o Tacoang (Tangafolan) tamdaw caay pidoedo to telek nanoya milaop to mipatay to Tacoang (Tangafolan) tamdaw, oya sato a Tacoang (Tangafolan) tamdaw sawad hanto ko kolong ato paliding, comikay to milaliw minokay tayra i Tacoang, o cikay niyam matiya to o malonem ko kahacikay, so’elinay to ranikay milaliw to kalaloodan, katengilan pangkiway to romi’ad milakec to lotok tahira to i niyaro’ Tacoang saan ko katengil, nika kalimelaan toya kolong ato i palidingay a dafong, nika manga’ay aca awaay ko cimadoka’ay a mapatay ko tamdaw sato, oya sato ’osaw ko kakaenen to saka’orip[2].
O pisaheci pakafana’:
1. O pipacomod to sakowan i yincumin a demak (Kaisanfufan) satawo’: (1. 清朝的「開山撫番」政策:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O sapipakakaaw no Mancin mi’emet to sawaliay no Taywan a tamdaw, saka o “Pipacomod to sakowan i yincumin a demak (Kaisanfufan)” ko pisatowo’, ocoran ko sofitay tayni lotolotokan no pasawali, mipalalan, o cecay nai Kohkoh pasiCepo’ lalan. Onini a pipalalan, tangsolay micalap to sofal no ’Amis finacadan ato liyok no ka’oripan, mangiwal ko sapiliyangaw no Kiwit, Dafdaf, ’Amisay niyaro’ masamatira.
2. Malengat ko sakasasiwtoc: (2. 衝突的爆發:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O pisalalanan itiya, kinapinapina ko sofitay no Mancin ato niyaro’ay no ’Amis a masasiwtoc, hato caay ho pakalowid ko sofitay no Mancin. O pisaranikayaw misalof to picalap mikowan no Mancin ni Wu Guangliang saka, o pipataheka misamangah misolot to kapah no Cepo’ a niyaro’, itira to i kakomaenan palipalaw mikowang a mipatay, ’aloman ko mapatayay kapah no ’Amis finacadan.
Onini kasasipatay pacekok ko finawlan no niyaro’, nanoya miteka milaliw ko finacadan a tamdaw, salongan tamdaw pasilotok, salongan tamdaw pasiroma niyaro’ milaliw miliyas.
3. Katemik no niyaro’: (3. 部落的反應:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Ikor no demak i Cepo’, o awaayto ko pakayraan no kapah no niyaro’ itiya, lopisak sato milaliw koya mafadocay a finawlan, salongan tamdaw pasayra i lotok milaliw, salongan tamdaw miti’er i roma niyaro’ milaliw.
Roma katengilan a sowal, itiniay i sa’owacan no Kalingko Posong a “Tacoang tamdaw (Tangafolan) (Taivoan finacadan tamdaw) o namipadangay to sofitay no Mancin milood to ’Amis finacadan, nika oya Taivoan finacadan tamdaw o katatiihan i, nano matatelekay na’ayaw, nika o paseka a pisa’ada no sofitay no Mancin, mipadangay saheca micolo’ to dafong, ’araw han i mapodoh aca ko ’Amis finacadan a tamdaw a masasitapa’ mipatay, sakangalef ko kasasitiihan.
4. Kafiyol nonini a demak: (4. 事件的影響:)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Pakayni kalalood i Cepo’ o nano picalap no Mancin itini i sawalian no Taywan a pisamoto, pahapinang to kacalemceman no Mancin ato yincumin finacadan konini itiya ho.
Pahapinang tonini a demak sakasamo’ no niyaro’ay ’Amis finacadan saka, salongan a finacadan tamdaw malafel awaay ko pasicowaan itiya.
O Fakong yakofa i 2022 miheca midemak to piharatengan i 145 mihecaan a demak, pakayni tonini a demak mapatiyol o “Lalood i Cepo’” han to ko sowal, piharatengan tonini a likisi no demak.
Itini i Cawi’ pitilidan mapatireng ko piharatengan a sinalit lalood i Cepo’, piharatengan tonini a likisi no demak.
I 2022 miheca 8 folad, Fakong yakofa midemak to 145 mihecaan piharatengan demak, pangangan to lalood i Cepo’ sanay[3].
Pinengnengan to tilid (參考資料)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]1.奇美部落 | 歷史沿革. kiwit.apc.atipd.tw. [2019-05-05]. (原始內容存檔於2019-05-05).
2.潘資洲. 阿爸曾對我說的平埔族故事. Mata Taiwan. 2013-12-12 [2016-06-17]. (原始內容存檔於2017-07-11).
3.花蓮阿美族人抵抗清軍 大港口事件正名Cepo'戰役. 中央社. 2022-08-27 [2022-08-27]. (原始內容存檔於2022-08-29).