跳至內容

Kafakuhacan no atom a piharatengan romi’ad

nani… a masadak Wikipedia

Kafakuhacan no atom a piharatengan romi’ad (原爆紀念日)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1945 miheca 8 folad 6 romi’ad, i 8 folad 9 romi’ad mafakuhac no atom no sofitay no Amilika ko Hiroshima no Dipong, miliyaw haca i 8 folad 15 romi’ad ko pifakuhac no atom no sofitay no Amilika ko i Nagasaki no Dipong, nanoyaan mihapiw ko Dipong to awaayay ko salongoc a katapi’an, lalood no saka 2 no hekal nanoyaan sato paherek.

​Paretatenga ko ’alomanay a tamdaw pakayni i atom sakatapi’ no Dipong. Nikawrira, onini tosaay a atom, cimadoka’ay mapatayay to pinaay ’ofadan a tamdaw, awaayho i ’ayaw ko matiniay. Ikor to no kalalood o kasakitakit ala misanga’ sato micowat to hece sakalalood, “Hewise” (katalawan hece) misanga’ to sapilengat to kata;awan, tangasa anini ira to ko patalaw to kanga’anga’ay no hekal.

​Micakoday to kanatal sapilood malengat ko lalood (跳島戰術迎來最終戰役)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Paherek ko saka 2 lalood, itini i Taypinyang kalaloodan i, o Amilika ko sakakaay i kakomodan no sofitay saka ranikay micomod i sekal no Dipong, malowan ko malaomay mapaherek ko lalood, o nianan koya “micakoday to kanatal sapilood”, paecasan micakod to Asiya Taypinyang sa’etal nano nicalapan no Dipong a kanatal.

​I 1945 miheca 3 folad, nipatatekoan sofitay ato sofitay maala to ko Saipan, Iwo kanatal papotalay no Dipong a kanatal, polong no micakodan to kanatal a halaka sakaira no paherekan – Okinawa.

​​Toya mihecaan 4 folad 1 romi’ad, o hitay no Amilika (nipatatekoan) ato hitay no Dipong micefong to pinaay mo’etepay ’ofad a sofitay, nawhani mitefad ko sofitay no Dipong to “Yusui (Kowareta hisui)” a cering, milongoc to sofitay mikinafalahay to ’orip, saka tadamakari’ang mala’om ko sofitay no tatosaay.

​​​Midotoc to paherekan lalood a nisa’osian itini i Okinawa lalood, no Amilika mata’elif ko 8 ’ofad ko madoka’ay mapatayay sofitay, ono Dipong mata’elif ko 10 ’ofad ko madoka’ay mapatayay a sofitay, roma sato mata’elif ko 14 ’ofad mapatayay a finawlan.

Naikoran no picalap to Dipong a pahecian (進攻日本背後的代價)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

​Mafades ko madoka’ay mapatayay a sofitay no nipatatekoan. Pakayni Iocima ato Okinawa kanatal a lalood, mipasadak ko Dipong to sapidama to kanatal no niyah halaka “Sapitena’ a sakalalood”, mikinafalah ko finawlan sofitay no Dipong mikapot to misa’ayaw to nipatatekoan sofitay.

​​Itiya i, sician a hakasi ci Quincy Wright ato physics hakasi ci William Shockley pasalongan ko sowal, ano nipatatekoan sofitay mitelek micalay to sekal no Dipong, o aira ko 170 ’ofad tangasa 400 ’ofad ko madoka’ay mapatayay no nipatatekoan sofitay, mapatayay tamdaw nai 40 ’ofad tangasa 80 ’ofadan saan, o madoka’ay mapatayay no Dipong salongan i 500 ’ofad tangasa 1,000 ’ofadan saan.

​​​Caay ko mamaharateng no Amilika, ano so’elin micalay to sekal no Dipong, o mapasadakay o tatadamaan ko paherekan no ’aca.

Caay to ko tatikoen misa’osi ko Dipong (面對日本的已讀不回)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1945 miheca 7 folad 26 romi’ad, Amilika, Congko, Inkiris toloay kitakit masasihapiw to “Potsdam sasowalen”, mi’ang’ang to sifo no Dipong ranikayen mihapiw ko polong sofitay no Dipong i awaayay ko salongac a pitapi’, ano caay aca o Dipong ko mipili’ay, to o “tahenayay matekop” (prompt and utter destruction).

​O “tahenayay matekop” o pipatalaw to sapidemak to Atom hakiya? Itini i “Potsdam sasowalen” awaay masowal, nika 7 folad 16 romi’ad itini i New Maxeco no Amilika mifakuhac to saka 1 Atom, tatami sa i ’ayaw no “kalomaoc i Potsdam” (1945.07.17-08.02) a romi’ad.

​​Talacowa “Potsdam sasowalen” mapali’ayaw to ano caay kakahi ko Dipong a mitapi’, o sofitay no nipatatekoan mamicalap to sekal no Dipong, o “mamalaheci ko sakatekop no sofitay no Dipong, makari’ang ko sekal no Dipong to katalawan a tekop”.

​​​Itiya, pakayni to “Potsdam sasowalen” caay pikihakihar “satalimaan” (Mokusatsu) sanay, o pinengneng sato no Amilika o “pakonira sanay mina’ay” (rejection by ignoring), misetek pakitekop ko pipatalaw, pakayni Manhattan halaka malaheci ko pisanga’ to hece sakalalood.

​​​​Tosaay ko Atom itiya, masiiked o “mimingay wawa to fa’inayan” a yotan ato “maso’soay tamdaw” a potan. O aitira i Kyoto, Hiroshima, Yokohama ato Kokura a niyaro’ ko nipili’an sofitay no Amilika pitefadan to Atom, ikor sato miketon palasawad ko Kyoto, itira to i Hiroshima ato Kokura ko pitekolan a mitefad.

Sarakatay pitefad to Atom (原子彈首次投入實戰)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

I 1945 miheca 8 folad 6 romi’ad, ocoran no sofitay no Amilika ko B-29 sapipakuhac hikoki miwikid to “mimingay wawa to fa’inayan” tayra i fafaed no Hiroshima, ’ayaw no lahok 8:15 mitefad to Atom, oya “mimingay wawa to fa’inayan” (Little Boy) mapakuhac itiya, o 12,000 tangasa 15,000 ton no TNT afet, i fafaed no Hiroshima to 600 kongce mapakuhac.

​Kapakuhacan salongan 9 tangasa 16.6 ’ofad ko tamdaw mapatayay itiya, mataelif ko 10 ’ofad no finawlan madadoedoay to pinapina foladan no fala’an adada rarasa a mapatay. O sarakatay i kalaloodan midemakay to heneng sapilood i ’oripan no tamdaw.

O pafeli to saikoray pa’ayaw (給你最後的警告)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

​Mipakuhac ko sofitay no Amilika i Hiroshima i, pini to sowal ko congtong no Amilika ci Truman, mihapiw midemak to fa’e;ohay sakalalood a ratoh.

​​Pa’ayaw to sowal cingra to Dipong: “Akaa ka hinapec, o mamipeleng kami to sapipa;owad no Dipong to lalood a ’icel, ano caay pilayap to nitelekan niyam, o sapitekop a ’icel mamatiya o makerengay ’orad ko pitaktak, matiniay malodi’ malawacay i hekal to ikor.”

​​​Kaorira, o sifo no Dipong caay ka menimeniw a mikihar to Potsdam sasowalen.

​​​​Ikor no 3 romi’ad, 8 folad 9 romi’ad, oya nisahalakaan no sofitay no Amilika B29 sapipakuhac hikoki miwikid to “maso’soay wawa” pasi Kokura niyaro’ mitefad to Atom, nika tatiih ko romi’ad no kakarayan no niyaro’, kinatolo sapitanam mitefad caay ka laheci, nawhani kakaya’ ko romi’ad i fafaed malaom ko simal, orasaka palalefed sa tayra ngataay niyaro a Nagasaki mitefad to Atom.

​​​​​Taya ’ayaw no lahok 11 ko toki, mapakohac salongan i 21,000 ton TNT a afed “maso’soay wawa” i fafaed no Nagasaki to 503 kongce mapakuhac. Mapakohac sa;ongan 6 tangasa 8 ’ofad ko tamdaw mapatayay, masarar ko 10 ’ofad a finawlad madadoedoay mifiyolay no Atom mapataay.

Nanay manga’ay ko hekal (願世界和平)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

​Matefad no Amilika ko Atom ato Russia mihapiw to pilood to Dipong, masapinang o caacaay to ka patiyol ko lalood sato ko Showadenko, layap sato to ka tapi’an a demak, milayap to sofitay nipatatekoan i “Potsdam pihapiw” misetek to pipaherek to lalood a telekan.

​I 1945 miheca 8 folad 15 romi’ad 8 folad 15 romi’ad kalahokan 12 ko toki, pasifinawlan mihoso ko Showadenko, pasifinawlan no Dipong mihapiw to “katapi’ no Dipong”, sanoyaan o sa’alomanay cimapatayay i safades i saka tosa lalood no hekal ko paherekan.

​​Ikor, to mihecahecaan 8 folad 6 romi’ad kafakuhacan no atom a piharatengan romi’ad no Dipong, itira i “Kanga’ayan piharatengan koying i Hiroshima” midemak to piharatengan lisin, sapihinom to nai mapakuhacay no atom a mapatayay salo’afang, itiya mitolon to pida’oc manganga’ay no hekal.

Mikawitay: Wu Shengxian (Sin Taywan heping kikingkay dademakay)

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]

Mifalicay: ci Masao Nikar

[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]