Hua Yakop foksi

Hua Yakop foksi (華雅各牧師)

Saka cecay padamaay ni Makay hakasi, kaitiraan ho i Tansui ni Hua Yakop foksi.

I 1872 miheca kataynian ni Makay hakasi (George Leslie MacKay) a mipatenak i sa’amisan no Taywan i, o sa’ayaway sinkiwsi no ciwlo kiwkay i sa’amisan no Taywan. Oya sakacecay padamaay a foksi a malaisingay ci Hua Yakop foksi (Rev. Dr. J. B. Fraser) hananay, i 1875 mihecaan tayni i Tansui, padama to itiniay i Tansui isingan a tayal.

Ci Hua Yakop foksi (Rev. Dr. J. B. Fraser) nai 1875 miheca 2 folad 15 rmi’ad miteka itira i Tansui isingan matayal, ira ko tosaay nisidayan a tilid to pakayniay masamaamaanay adada i sa’amisan no Taywan, tinako o adada no mata, kafaha, adada no tosor, wadis, fasal adada; pasowal haca cingra to ciadadaay a tayal saheto o maomahay ko ’alomanay, mifotingay to, ira ko malatapangay no Mancin a imeng, ano eca o funsang. Onini nai Mancin miheca adadaay a mitiliday a likisi.

Saka mipadamaay ci Hua Yakop foksi, kaitini ni Makay hakasi i sa’amisan no Taywan isingan ko tayal, masolimet malitoloay siiked:

1. Pirakarak militod to wadis a pipaiyo: O mitekaay ci Makay hakasi i Tansui ni isingan ko pisinting, mararid mirarakatay ko pisinting, milaliso’ to kasaniyaro’ay a kiwkay, adihay ko adadaay nipaisingan paiyo (i 1875 miheca masamihecaan, ira ko 3000 Payrang adadaay mapakilacto iyo, malitoday ko wadis ira ko 680; I 1876 miheca ira ko 2430 tamdaw no iyo, 876 ko militodan a wadis).

2. Papinanam to niyaro’ay a dingtosi: pakayni kawasan pinanam, papinanamen ho ni Makay hakasi to isingan a fana’, sakafana’ to samaanen ko pitokad, haratengan, sapaiyoan, maparocek i kasaniyaro’ ko dingtosi pisintingan mipadama to adadayay tamdaw ira ko 800 ko tamdaw paiyoan.

3. Isingan a piadah: mikinsa to adada paiyo, ano malitemoh ko mangalayay, pakamaro’en itini isingan ko piadah. Ci Hua Yakop foksi masapinang ningra ko malafafahiyanay no Formosa awaay ko katadamaan, orasaka o paisingay a tamdaw to fa’inayan fafahiyan masasitatihiay, cifaloco’ cingra nanay citodong ko fafahiyan to sapipaising ato masongila’ay ko paising.

Ci Makay hakasi i 1877 miheca 1 folad tayra i Talongtong ato Sintien a kiwkay, 1 folad 8 romi’ad miteka adada, 1 folad 9 romi’ad miteka ci kolepet. 1 folad 10 romi’ad piliyawan no cidal, miliso’ ci Hua Yakop i cingraan, ciwsyaen to papeno’ misalof to adada, miadah to peno’ adada.

Nika nawhani laloma’an no tatirengan ni Makay hakasi halafinay to ko lalisan, honi manga’ay honi tatiih, saka ira ko halafinay kaseka’an to pinapina tokian. Sacisowal sa ko sito ci Kewisi, paini to sowal i pipaisingan ni Hua Yakop, onini adada o katalawan to caay ka nga’ay ingiren, nika nikay sa ci Hua Yakop tayra i Tansui, ka’ayaw no loma’ todohen ningra ko riko’, mipalasawad to tatiihay no tiring, ta miliso’ to fafahi, matiya to aniniay ko demak, miliyas to salifong adada, mili’ayaw minanaw to kamay, akaa pikapa to ngoso’ sanay isian harateng.

I piparatoh, pasadak ci Hua Yakop to sakadademak no isingan, o payso, ngangan masaheci matilid ningra. Itiyaay ho isingan no Taywan a sakadademak ato sapaiyo, saheto nai papotalay pacomodan ko sakaira, hatiniay sapi’aca to sapaiyo a payso, aikoray a mali’acaay, citodongay mikowan, Mancin a mikowanay, ato padamaay tamdaw no Taywan, manga’ay aca mararid ko demak no pipaising.

Nawhani mapatay ko fafahi ningra itiya, paretatenga sa ci Hua Yakop foksi ano itini sa kako i Formosa o tayal to sakiloma ato pidipot to wawa, awaay to ko sapadang to tayal i kiwkay saan saka, harateng sato dengan o pihewikid to 4 wawa minokay tayra niyaro’ no niya, kinapinapina misahiraterateng to sakaecaaw piliyas. Orasaka, i 1877 miheca 10 folad 10 romi’ad ’ayaw no lahok to 11 ko toki, keriden ni Hua Yakop ko sasepatay wawa ato midipotay a ina, malahakelong mikalic to Taywanhaw tamina miliyas.

Matiratira aca i, o faloco’ ningra o tayal no kiwkay itiniay i Taywan, halafin ko pilafin ningra i Hongkong, kaitira ningra i Hongkong manengneng ko roma’ay kitakit Inkiris Fangcalay cudad i Hongkong (British and Foreign Bible Society) mirina’ay to kowaping a fangcalay cudad, mangalay cingra kasacecay no kiwkay marocek to cecay a cudad, i pipakimadan midemak saan.

Nanoya, cingra ato “Tecensipao” (The China Mail) mikawitay ato citodongay ci Mr. J. Murray Bain masasitlek to sapa’aca a payso, kohetingay ko katol, patayraen i Tansui Makay hakasi i Formosa.

Sin Taywan onto likisi a tilid

Mifalicay ci Masao Nikar