Ciyaste Simpu
Ciyaste Simpu (賈斯德神父)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Ciyaste Simpu (Toic a soweal: Karl Stähli, 1937 miheca 2 folad 7 romi’ad-2017 miheca 3 folad 18 romi’ad), Paylenwayfan tinto kiwkay a Simpu, halafin i no Iwatanan (Bunun) sa’etal ko pisinting, saki sifana’ i kaemangay ato sowal no Iwatan (Bunun).
Kasofocan (生平)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]Minanam to sapisinting, i 1937 miheca 2 folad 7 romi’ad, ci Ciyaste Simpu masofoc i Flums no Switzerland, misawad to kiwiko no kitakit i loma’ sa ko tayal, I 1958 miheca mikapot i Paylenkay, i 1964 miheca mapatireng to kala Simpu patado i niyaro’ [1].
Paylenkay nai 1954 miheca madadoedo maocor tayni i pasawali no Taywan (Posong) [2], itiya cingra i 1967 miheca 10 folad 10 romi’ad tahini i Taywan[3], i Sincusi no Holam pinanaman to no Kowaping[1].
I Posong a misinting (臺東傳教)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I 1969 miheca, ci Ciyaste Simpu tayra i Tasi no Taymali a Tinsokiw mala kakeridan a Simpu[1]. Itiya pakayen ningra i salikaka no kiwkay ni Ke Huiyi, pakilac to no Africa langdaway fokeloh, makalatay no oner, malosapaiyo saan, masolot ci Fang hau mitilid mi’isid to pakayniay fokelo to nai Mancin a to’ek iraay to mapatayra i Congko to nano Fangcikay ci Si Centuan[4].
Maraod ko tolo miheca patiko ci Ciyaste Simpu minokay tayra i Switzerland[5]. I 1972 miheca, minokay cingra i Switzerland mipatado i, saka tosa miheca tayra cingra i Minila no kawalian no Asia pitilidan a Sinkakoyin minanam, i 1974 miheca ta patiko tayni i Posong, itira i ’Efong, Takofan citodong to sakerid, pasi Iwatan ko pisinting ko tayal[1].
Kaitiraan ni Ciyaste Simpu i Takofan i, mananam cingra to itiraay i Takofan Taywan Kristo ciwlo kiwkay ci Lu Cinyi foksian. Itiya o salakaka no Kristo Ciwlokiw ato Paylenkay no Tinsokiw caay kalali’ay i, Paylenkay siwni ci Ma Huiren masowal no yincumin a salikaka no Ciwlokay mitahidang o “Akoma” saan.
ira ko cecay ci Ciyaste Simpu nai aririay no Tinsokiw i Litao niyaro’, to nano nifalican no Ciwlokiwkay a foksi ci Hu Wenci to nano Iwatan (Bunun) sowal a Fa’elohay katatelekan Fangcalay cudad pafeli to salikaka no Litao Ciwlo kiwkay, saan o salikaka no Tinsokiw Litao kiwkay mahinapec nawiro pafelien ko Ciwlokiwkay to Fangcalay cudad saan.
O sapipalasawadaw to kalalaed no tosaay kiwkay, i 1977 miheca 12 folad 24 romi’ad a Kolosimasan to dadaya, ci Lu Cinyi ato Paylenkay ci Ciyaste Simpu, ci Su Defeng Simpu aci Ke De (Ge De) Simpu, malakomod itira i Takofan midemak to Kolosimas kansya lihay, toya dadaya nipakingkingan mapolong pafeli to Takofan Tinsokiw kiwkay a isingan[3].
Takao pisinkiw (高雄傳教)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I 1980 miheca, tayra ci Ciyaste Simpu i Manila minanam, saka tosa miheca minokay tayra i Switzerland tolo miheca, i 1985 miheca malinah itira i Liokoy no Takao sakowan[1]. Toya mihecaan, maocor i no Iwatan Tinsokiwkay matayal, o nika calipcip no Iwatan a sowal[3]. Ono Iwatan a sowal o Kanakanafo Taoyin sakowan a finacadan ato Namasya a Laalowa finacadan tosaay a sowal, tosaay finacadan to Kanakanafo sowal ato Laalowa sowal caay kalecad[6].
Itiya o sifo miledef micikeroh to no Kowping a sowal onto, ci Ciyaste Simpu sato pito miheca ko pifalic ningra to no Iwatan a sowal to Fangcalay cudad, wata ko pila’om to pitoay miheca, o niya ko misahacecacecayay mitilid to pidafohan sowal no masaIwatanay[1]. Oya Paris wayfang kiwkay ci Du Aimin Simpu ira ko no niyah nifalican to pidafohan sowal no masaIwatanay, nika ono itiraay i no Kalingkoay a sowal, ato no Posong, no Nantu ira ko kasasiromaan[7]. Pasowal sa ci Lu Cinyi ci Ciyaste Simpu o midotocay ci Hu Wenci foksian saan, ikaka ko kafangcal pasowal to sowal no Iwatan[3].
Saki tiniay i lotok no Takao pipatenak, itiya i 1958 miheca nano Taominkay Spanis tamdaw ci Dai Dekang Simpu itira i Liwkoy ko kahiceraan, marakat ko itiraay i Taoyin, Maolin, Sanmin toloay sakowan, nika caay kaedeng ko tamdaw, dengan to o Taoyin sakowan a Misan niyaro’ ko ’alomanay salikaka no Tinsokiw, romaroma a niyaro’ a salikaka caay to ka papina.
O parana’an ni Ciyaste Simpu koya Senfangci kiwkay i Taoyin niyaro’, milacal ho to no Kaocong niyaro’ kiwkay, Miysan kiwkay ato no Minsen kasa’opoan nano Sanmin sakowan, to folafolad misatikotiko to lotok i Nanheng a Miysan, Paosan a niyaro’, roma o longoc no kiwkay, tayra i Sanmin sakowan, Wutay sakowan no Pintong, ngalef tahira i Sinyi sakowan no Nantu kowan, Haytowan no Posong kwan a niyaro’, o nirakatan a nipatenak saheto o no Iwatan (Bunun) finacadan a kasatirongroh[8].
O finawlan no Miysan Taoyin sakowan ci Wu Ziping a sowal: Ci Ciyaste Simpu itira i Miysan niyaro’ mata’elif ko 30 mihecaan, itini cingra i niyaro’ ciriko’ cingra to no finacadan a losid, tamohong, mafana’ aca pasowal tono Iwatan (Bunun) a sowal, mararid misalof to kararawrawan no niyaro’, ira ko lisin no niyaro’, mikihatiya cingra, no finacadan ko sakapi’orip ningra, malo tadamaanay i niyaro’ kangodoan tamdaw, o maan ko nisowalan ningra i, mitengil ko finawlan. O kakitaan no niyaro’ panganganen no kakitaan paka ci “Haysoli” han ko pangangan[9].
Ira ko sowal ni “Haysoli” (Ciyaste Simpu) o Taywan a tamdaw matiya o salaloma’an no mako saan cingra, ira ko tamdaw to malalisan ko tireng ningra romakat to 6 widian misera to sapaiyo ningra, to saka pa’oripaw cingraan[1][2]. I 2003 miheca 10 folad 18 romi’ad, Paylen kiwkay itira i Posongsi Posong pitilidan maliacang to 50 no mihecaan, o kinciw ci Xu Cingyun pakaolah to sanga’ayay finawlan no Posong kowan a kompay ci Wei Zuan Simpu, Wu Ruosi Simpu, Ke De Simpu, Yu Huilin Simpu, Li Huairen Simpu aci Ciyaste Simpu ato ci Ou Siding, Fu Yi, Siy Hongdao, Lin Sirou sasepatay Siwsi[10].
I 2009 miheca a Pa-Pa kafodo’an (8 folad 8 romi’ad), o rafasay no semo’ot finalan no Taoyin kowan itira i paniyaro’an a caay ka likelon, o pipatangic no itiraay i Cisan kocong a miki’adingay finawlan, oya mananamay ci Cu siwni makihatiya mioraor palikelon i, awaay ko epoc, saka tahidang sato to piti’eran no finawlan ci Ciyaste Simpuan[9]. Nawhani oya tamdaw caay pakaso’elin to sifo cangra, matalaw cangra paci’eci’en palokelon malasawadaw ko nano mato’asay a sera o sanay[3].
Toya herek no lahok, o maminokay tayra i Switzerland ci Ciyaste Simpuan to katahini ho i Taywan ningra nai Macao minokay, ira aca ko tingwa no finawlan pakasowal[9]. Malaheci ko pitahidang to finawlan a malokelon, patihien ningra ko Miysan, Taoyin, Paosan niyaro’ a finawlan, itira i Takaosi Tinsokiw Ciwseco kiwkay a mapakamoro’, mapolong ko ka’orip, mitolon, ono Iwatan (Bunun) sowal ko kasasowalan malalicay, mapakahinom ko matalaway faloco’ no finawlan[11].
I 2011 miheca 12 folad 4 romi’adan, Takaosi yincumin dademakay wiyinhuy itira i Yiso daykako kasa’opoan midemak karomadiw pahemak radiwan, o Namasya, Taoyin, Maolin sa’etal rafasay 600 tamdaw no yincumin ato rafas 20 kiwkay ko mikapotay, mikansya kafaliyosan mafodo’an pipadang padama ni Ciyaste Simpuan[5].
Pasifana’ to sowal no ina. (教授母語)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]O pitingto ni Ciyaste Simpu i, masasiiked ko kaemangay pakayni mihecaan pisilsil ko demak, itira i kiwkay minanam to radiw, kaikor no pitilidan ira ko pinanaman to tatiliden ato minanam to sowal no Iwatan (Bunun), ato papotalay pimalian a kadademak[8].
Malowan malasaad ko pasowalay to Iwatan (Bunun) a soal, ikor micikeroh ko sifo pipasifana’ to sowal no ina, mitahidang to nano Switzerland a tamdaw ko pasifana’ay ipitilidan to sowal no finacadan[1]. 2001 miheca miteka i, o kasapitilidan no kaemangay miteka ono finacadan ko sakasasowal a to pasifana’, nika masonol to ko ponka no yincumin i Takao kowan, nanoya rarima to ko sapasifana’ to malasingsiay ato mikilim to matatodongay a tilid to sapasifana’ [6].
Paretatenga ci Ciyaste Simpu o lamit no finacadan ko sowal no ina, mafana’ to lamit i, itya a mafana’ to niyah a tato’asan[1]. Tangasa 2014 mihecaan i, itira ho cingra i no kamangay pitilidan malasingsi pasifana’ to sowal no Iwatan[2].
Caay ka dengan o sowal no Iwatan ko nipasifana’an, paifana’ heca to kawakawasan kimad no Iwatan, nawhani paretatenga talacowa o ci miedaway ko kawakaasan kimad no niyaro’, nika o mamangodo ko malatintosiay to no to’as no niyaro’, i niyaro’ay tamdaw o mamangodo to matayalay patenak a tamdaw[8].
Ciadada to kang a mapatay. (患癌去世)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]I 2016 miheca, masapinang ko ka ciadada to fala’ kang ci Ciyaste Simpu, milalad to tayra polong no tatirengan, talacowa paina ci Lu Cinyi foksi sapatayraaw i Taypi He Xin isingan a pakinsa paising, nika pasowal sa cingra mana’ay kako miraay to Iwatan finacadan tamdaw, kaitini i ngataay isingan ko nga’ay saan[3]. 2017 miheca 3 folad 18 romi’ad pacerem 1:30 ko widi, paisingan ni Ciyaste Simpu i Senkong isingan no Tinsokiw i Takao a mapatay[1]. O ’afo no tireng mapateli i pitademan no Paylenkay Tinsokiw no Piwho[3].
Pinengnengan (參考)
[mikawit | o yin-se-ma no pisinanot]1.張肇烜. 【仁醫心路】瑞士來的布農族守護天使..賈斯德神父結束為台灣奉獻的一生. 《民報》. 2017-03-25 [2020-04-29]. (原始內容存檔於2021-06-10) (中文(臺灣)).
2.林欣誼. 白冷會士:謝謝台灣人把我們當朋友. 《中國時報》. 2014-01-12 [2020-04-29]. (原始內容存檔於2020-05-06) (中文(臺灣)).
3.盧俊義. 盧俊義牧師:懷念布農族守護者賈斯德神父. 《蘋果日報》. 2017-03-21 [2020-04-29]. (原始內容存檔於2020-05-06) (中文(臺灣)).
4.方豪. 真相大白 記「神奇非洲小青石」初傳中國. 《聯合報》. 1980-09-30 (中文(臺灣)).
5.夏念慈. 原民詩歌詠讚 賈斯德獲表揚. 《中央日報》. 2011-12-04 [2020-04-29]. (原始內容存檔於2020-05-06) (中文(臺灣)).
6.王紀青. 原住民五「世居小族」 同族話不通 桃源和三民同屬鄒族的卡那卡富人和沙阿魯阿人各說各話. 《聯合報》. 2001-01-12 (中文(臺灣)).
7.王蜀桂. 台灣南島語系的最後知音--外籍神父. 《聯合報》. 1995-09-30~10-02 (中文(臺灣)).
8.陳宏銘. 天主教神父賈斯德 全台奔波 守護布農族身心靈30餘載. 《中國時報》. 2006-12-15 (中文(臺灣)).
9.陳金聲. 「村人都聽他的」 急call賈神父. 《聯合報》. 2009-08-19 (中文(臺灣)).
10.施鴻基. 《都是50歲生日!》白冷教會 彌撒有原民舞開路 縣長盛讚是台東縣的好朋友. 《聯合報》. 2003-10-19 (中文(臺灣)).
11.呂素麗. 老外是老鄉 瑞士神父撫慰 布農阿嬤展愁眉. 《中國時報 》. 2009-08-27 (中文(臺灣)).